Jurysdykcja w upadłości i restrukturyzacji 2026 — który sąd, COMI, transgraniczna

Jurysdykcja w upadłości i restrukturyzacji to pierwsza i krytyczna decyzja proceduralna — niewłaściwy sąd to stracone tygodnie, a w sprawach transgranicznych nawet utrata jurysdykcji polskiej. W Polsce właściwe są sądy rejonowe — wydziały gospodarcze ds. upadłościowych i restrukturyzacyjnych prowadzące Krajowy Rejestr Zadłużonych (KRZ). Ten artykuł wyjaśnia wszystkie zasady: właściwość miejscowa, COMI, upadłość transgraniczna w UE.

1. Jurysdykcja krajowa — który sąd w Polsce

W Polsce sprawy upadłościowe i restrukturyzacyjne rozpoznają SĄDY REJONOWE — konkretnie ich wydziały gospodarcze ds. upadłościowych i restrukturyzacyjnych prowadzące Krajowy Rejestr Zadłużonych (KRZ).

Nie wszystkie sądy rejonowe mają takie wydziały — w Polsce funkcjonuje ich około 30. Jurysdykcja w upadłości jest wyłącznie rzeczowa (rodzaj sądu) i bezwzględnie miejscowa (konkretny sąd) — nie można jej zmieniać umową stron.

2. Właściwość w upadłości firmy (art. 19 PrUp)

Art. 19 ust. 1 Prawa upadłościowego: „Sprawy o ogłoszenie upadłości rozpoznaje sąd właściwy dla głównego ośrodka podstawowej działalności dłużnika."

Co to znaczy w praktyce?

• Spółki kapitałowe (sp. z o.o., S.A., komandytowe) — sąd właściwy dla SIEDZIBY zarejestrowanej w KRS
• Jednoosobowe działalności (JDG) — sąd właściwy dla głównego MIEJSCA PROWADZENIA DZIAŁALNOŚCI z CEIDG
• Większe firmy z wieloma oddziałami — sąd dla 'centrum operacyjnego' (gdzie zatrudniony zarząd, podejmowane decyzje, prowadzona księgowość)
• Spółki holdingowe — sąd dla siedziby spółki-matki, jeśli jej oddziały nie są samodzielnymi przedsiębiorstwami

3. Właściwość w upadłości konsumenckiej (art. 491² PU)

Art. 491² ust. 1 Prawa upadłościowego: „Wniosek o ogłoszenie upadłości rozpoznaje sąd właściwy dla miejsca zamieszkania dłużnika."

Kluczowe rozróżnienie: zameldowanie ≠ miejsce zamieszkania

Art. 25 Kodeksu cywilnego definiuje miejsce zamieszkania jako miejsce, w którym osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. To NIE to samo co zameldowanie:

• Zameldowanie — formalny rejestr w urzędzie gminy. Może być przestarzały (np. zameldowany u rodziców 20 lat temu)
• Miejsce zamieszkania — faktyczne miejsce pobytu z zamiarem stałości. To kierunek dla sądu

Co jeśli nie masz stałego miejsca zamieszkania?

• Osoby bezdomne — sąd dla ostatniego miejsca zamieszkania
• Osoby często się przeprowadzające — sąd ustala 'centrum życia' indywidualnie
• Osoby za granicą bez powiązania z PL — może brakować jurysdykcji polskiej

4. Wydziały KRZ Warszawa i Białystok

Warszawa i okoliczne miejscowości

Sąd	Adres	Właściwość
SR dla m.st. Warszawy w Warszawie, XVIII i XIX Wydział Gospodarczy ds. Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych (KRZ)	ul. Czerniakowska 100A, 00-454 Warszawa	Cała Warszawa (wszystkie dzielnice — lewo- i prawobrzeżne) oraz: Grodzisk Mazowiecki, Legionowo, Nowy Dwór Mazowiecki, Otwock, Piaseczno, Pruszków, Wołomin

Uwaga: Sąd Rejonowy Warszawa-Praga-Północ nie rozpoznaje spraw upadłościowych ani restrukturyzacyjnych — sprawy te dla całej Warszawy (włącznie z dzielnicami praskimi) prowadzi wyłącznie SR dla m.st. Warszawy w Warszawie. XX Wydział Gospodarczy SR Warszawa-Praga-Północ to wydział dla zwykłych spraw gospodarczych (KRS, spory między przedsiębiorcami), nie dla KRZ.

Białystok i Podlasie

Sąd	Adres	Właściwość
SR Białystok, VIII Wydział Gospodarczy KRZ	ul. Mickiewicza 103, 15-950 Białystok	Cały okręg podlaski: Białystok, Suwałki, Łomża, Augustów, Sokółka, Bielsk Podlaski, Hajnówka, Siemiatycze + powiaty ościenne

5. COMI — Center of Main Interests

COMI = Center of Main Interests = ośrodek głównych interesów. Pojęcie unijne (rozporządzenie 2015/848), kluczowe w sprawach transgranicznych.

Definicja

COMI to miejsce, w którym dłużnik regularnie zarządza swoimi sprawami w sposób czytelny dla osób trzecich. Czyli: gdzie osoby kontaktujące się z dłużnikiem (klienci, dostawcy, banki, urzędy) zwykle docierają do niego.

Domniemania (rozporządzenie 2015/848)

• Spółki: COMI = miejsce siedziby zarejestrowanej (KRS-equivalent w danym państwie). Można obalić.
• Osoby fizyczne prowadzące działalność: COMI = główne miejsce prowadzenia działalności. Można obalić.
• Osoby fizyczne nieprowadzące działalności (konsumenci): COMI = stałe miejsce zamieszkania.

Zmiana COMI — kiedy się 'liczy'

SN i TSUE: COMI nie zmienia się natychmiast po przeprowadzce. Wymagany pewien okres stabilności — typowo:

• 3-6 miesięcy dla osób fizycznych — minimum, by uzasadnić zmianę
• 12 miesięcy — bezpieczny próg
• 'Sztuczne' przeniesienie tuż przed wnioskiem (np. 1-2 miesiące) — sąd może odrzucić, traktując jako manipulację

6. Upadłość transgraniczna w UE (rozp. 2015/848)

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/848 z 20 maja 2015 r. w sprawie postępowania upadłościowego — reguluje upadłości obejmujące więcej niż jedno państwo UE.

Mechanizm dwóch postępowań

1. GŁÓWNE postępowanie — otwierane w państwie COMI dłużnika. Skutki w całej UE: zawieszenie egzekucji, lista wierzycieli z całej UE, zarząd nad majątkiem we wszystkich krajach.
2. WTÓRNE (terytorialne) postępowanie — może być otwierane w innym państwie UE, gdzie dłużnik ma 'oddział' (establishment). Skutki ograniczone do majątku w tym państwie. Koordynowane z postępowaniem głównym.

7. Polacy w UK — sytuacja po Brexicie

Po Brexicie (1.01.2021) Wielka Brytania jest poza systemem rozporządzenia 2015/848. Konsekwencje dla Polaków w UK:

• Brak automatycznego uznawania orzeczeń — polskie postanowienia upadłościowe nie są automatycznie skuteczne w UK
• Możliwy konflikt jurysdykcji — sąd brytyjski może otworzyć osobne postępowanie
• UK Insolvency Act 1986 — odrębny reżim od polskiego PrUp
• UNCITRAL Model Law on Cross-Border Insolvency — UK je przyjął, ale Polska nie

8. Najczęstsze błędy w wyborze sądu

1. Zameldowanie zamiast zamieszkania — wnoszą wniosek do sądu właściwego dla zameldowania (formalnego), ignorując faktyczne miejsce zamieszkania
2. Stara siedziba spółki — przed wnioskiem firma faktycznie przeniosła centrum operacyjne, ale w KRS pozostała stara siedziba
3. 'Sztuczne' przeniesienie tuż przed wnioskiem — sąd może je zignorować jako próbę manipulacji COMI
4. Złożenie wniosku w sądzie okręgowym — właściwy jest REJONOWY (wydział gospodarczy KRZ)
5. Brak rozeznania w COMI w sprawach transgranicznych — wniosek do polskiego sądu, podczas gdy COMI od dawna jest za granicą
6. Próba forum shopping — wybór 'dogodnego' sądu — niemożliwe w upadłości (właściwość bezwzględna)

9. FAQ — najczęstsze pytania

Który sąd w upadłości w Polsce?

Sądy rejonowe — wydziały gospodarcze ds. upadłościowych i restrukturyzacyjnych KRZ. Około 30 takich wydziałów w PL. Wnioski tylko przez krz.ms.gov.pl.

Właściwość miejscowa firmy?

Art. 19 PrUp: główny ośrodek podstawowej działalności. Spółki — siedziba KRS. JDG — adres CEIDG.

Właściwość miejscowa konsumenta?

Art. 491² PU: miejsce zamieszkania (faktyczne, nie zameldowanie).

COMI?

Center of Main Interests. Miejsce, w którym dłużnik regularnie zarządza sprawami w sposób czytelny dla osób trzecich. Domniemanie: siedziba zarejestrowana (firmy) lub stałe zamieszkanie (osoby fizyczne).

Mieszkam za granicą — gdzie wniosek?

Zależy od COMI. Jeśli COMI w PL — wniosek do PL. Jeśli COMI przeniesione za granicę — do tamtego państwa (rozporządzenie 2015/848 dla UE, inne reżimy poza UE).

Upadłość transgraniczna?

Rozporządzenie UE 2015/848. Postępowanie GŁÓWNE (w państwie COMI) + WTÓRNE (w państwach z oddziałem). UK po Brexicie poza systemem.

Co jeśli niewłaściwy sąd?

Sąd przekazuje sprawę do właściwego (art. 200 § 1 KPC). Tracisz 1-3 miesiące, ale wniosek nie przepada.

Forum shopping w upadłości?

NIE. Właściwość miejscowa bezwzględna. Sztuczne przeniesienie nie zmienia COMI.

Największe wydziały KRZ w PL?

Warszawa XVIII i XIX Wydz. (Czerniakowska 100A) — największy w kraju, obejmuje całą Warszawę. Następnie: Kraków-Śródmieście VIII Wydz., Wrocław-Fabryczna VIII Wydz., Poznań-Stare Miasto XI Wydz., Białystok VIII Wydz. (Mickiewicza 103).

Powiązane artykuły

• Upadłość konsumencka 2026 — kompletny przewodnik
• Restrukturyzacja firmy 2026 — kompleksowy przewodnik
• Wniosek o upadłość konsumencką — KRZ krok po kroku
• Sprawozdanie KRZ — instrukcja dla upadłego
• PZU krok po kroku — 7 etapów
• Kiedy kończy się rola syndyka
• Plan spłaty wierzycieli — jaką kwotę ustala sąd