Krótka odpowiedź: od obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego leasingodawca co do zasady nie może wypowiedzieć umowy leasingu z powodu zaległości objętej układem (art. 226e w związku z art. 256 ust. 2 Prawa restrukturyzacyjnego). Dopóki umowa trwa, nie ma podstawy do żądania auta lub maszyny. Ochrona ma jednak granice: nie cofa skutecznego wypowiedzenia złożonego wcześniej, nie działa, gdy po obwieszczeniu nie wykonujesz zobowiązań nieobjętych układem albo zajdzie inna okoliczność przewidziana w umowie, a roszczenie o wydanie rzeczy pozostaje poza układem. Dlatego liczy się kolejność ruchów.
Dostajesz od leasingodawcy pismo z dodatkowym terminem na zapłatę. Ciągniki, koparka albo linia produkcyjna zarabiają na całą firmę, więc utrata jednego auta może oznaczać utratę kontraktu. Pytanie brzmi wtedy: ile mam czasu i co naprawdę mnie ochroni?
Zaczynałem w 1995 roku w finansach, w leasingu i bankowości korporacyjnej, a dziś prowadzę restrukturyzacje jako radca prawny i doradca restrukturyzacyjny. Dlatego patrzę na to z obu stron stołu. Wyjaśniam tu, co działa w postępowaniu o zatwierdzenie układu, które zwykle wystarcza firmie w takiej sytuacji. Ogólne zasady ochrony wszystkich umów opisałem w artykule o wypowiadaniu umów w tym postępowaniu.
Dlaczego leasingodawca w ogóle może odebrać auto?
W leasingu rzecz kupuje finansujący, a Ty dostajesz ją do używania przez określony czas (art. 709¹ Kodeksu cywilnego). Dopóki umowa trwa, masz podstawę do korzystania z pojazdu czy maszyny. Gdy umowa się skończy, leasingodawca może domagać się zwrotu.
Zwykła droga przy zaległości wygląda tak:
- Zwłoka z co najmniej jedną ratą. Leasingodawca wyznacza Ci w formie dokumentowej odpowiedni dodatkowy termin i zapowiada wypowiedzenie (art. 709¹³ § 2 Kodeksu cywilnego). Umowa nie może pogorszyć Twojej sytuacji względem tego przepisu.
- Wypowiedzenie. Po bezskutecznym upływie terminu umowa może zostać wypowiedziana ze skutkiem natychmiastowym, chyba że strony uzgodniły termin wypowiedzenia.
- Rozliczenie. Gdy wypowiedzenie wynika z okoliczności, za które odpowiadasz, leasingodawca może żądać natychmiastowej zapłaty wszystkich pozostałych rat, pomniejszonych o korzyści wynikające z ich wcześniejszej zapłaty i rozwiązania umowy (art. 709¹⁵ Kodeksu cywilnego).
- Zwrot rzeczy. Do zwrotu po zakończeniu leasingu stosuje się odpowiednio przepisy o najmie (art. 709¹⁷ Kodeksu cywilnego).
Wypowiedzenie może mieć też inne przyczyny: oddanie rzeczy innej osobie bez zgody leasingodawcy albo mimo upomnienia w formie dokumentowej niewłaściwe używanie lub utrzymanie rzeczy albo nieusunięcie niedozwolonych zmian (art. 709¹¹ i 709¹² Kodeksu cywilnego).
Jak ochrona działa w postępowaniu o zatwierdzenie układu?
Ochronę daje obwieszczenie o ustaleniu dnia układowego, którego dokonuje nadzorca układu. Potrzebne są do tego spis wierzytelności, spis wierzytelności spornych i wstępny plan restrukturyzacyjny (art. 226a ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego). Obwieszczenie nie będzie możliwe, jeśli w ostatnich dziesięciu latach zaszły okoliczności z art. 226a ust. 2. Liczą się trzy mechanizmy.
- Zakaz wypowiedzenia. Art. 226e nakazuje stosować odpowiednio art. 256, a jego ust. 2 wymienia wprost umowy leasingu. Nie musisz więc najpierw dowodzić, że konkretne auto ma podstawowe znaczenie dla firmy. Przepis wspomina o zezwoleniu rady wierzycieli, a ustawa nie mówi wprost, kto miałby go udzielić w tym postępowaniu. Oceniam więc, że leasingodawca nie uzyska takiego zezwolenia i pozostaje mu wniosek z art. 226f. To moja wykładnia, a sąd może ocenić to inaczej.
- Nieważność klauzul. Niezależnie od obwieszczenia nieważne są postanowienia, które na wypadek obwieszczenia, złożenia wniosku o zatwierdzenie układu albo jego zatwierdzenia przewidują zmianę lub rozwiązanie umowy (art. 225 ust. 1). Przepis nie wymienia klauzul o pogorszeniu sytuacji finansowej, więc sprawdź je osobno.
- Zawieszenie egzekucji. Egzekucje skierowane do majątku wchodzącego w skład masy, wszczęte wcześniej, ulegają zawieszeniu z mocy prawa, a nowe są niedopuszczalne, z wyjątkami z art. 312 ust. 5 (art. 226e w związku z art. 312 ust. 1 i 4). Tu potrzebna jest ostrożność, o czym piszę w części o odbiorze rzeczy.
Ochrona trwa do zakończenia postępowania albo prawomocnego umorzenia postępowania w przedmiocie rozpoznania wniosku o zatwierdzenie układu (art. 226d). Masz cztery miesiące na złożenie w sądzie tego wniosku, w przeciwnym razie skutki obwieszczenia wygasają z mocy prawa (art. 226g). Leasingodawca może też wnieść o ich uchylenie, gdy prowadzą do pokrzywdzenia wierzycieli (art. 226f).
Kiedy leasingodawca mimo to może wypowiedzieć umowę?
Ryzyko wynika z kolejności zdarzeń albo z nowych naruszeń.
| Sytuacja | Skutek |
|---|---|
| Wypowiedzenie złożono przed obwieszczeniem | Art. 256 zakazuje wypowiedzenia w okresie ochrony. Nie przewiduje przywrócenia umowy, która już się skończyła. Gdy wypowiedzenie doręczono wcześniej, a jego termin jeszcze biegnie, leasingodawca będzie twierdził, że jest skuteczne. |
| Po obwieszczeniu nie płacisz zobowiązań nieobjętych układem | Zakaz nie działa (art. 256 ust. 3). |
| Po obwieszczeniu pojawia się inna okoliczność przewidziana w umowie | Zakaz także nie działa (art. 256 ust. 3). Nie musi to być naruszenie, liczy się treść umowy. |
| Rata powstała po dniu układowym, a przed obwieszczeniem, i nadal nie jest płacona | Jest poza układem (art. 211 ust. 4), więc może powstać spór o art. 256 ust. 3. Ureguluj ją lub omów z nadzorcą układu. |
| Sąd uchylił skutki obwieszczenia albo minęły cztery miesiące bez wniosku | Ochrona się kończy (art. 226f i 226g). |
Klauzula rozwiązująca umowę z powodu samego układu jest nieważna (art. 225 ust. 1). Art. 256 dotyczy też tylko wypowiedzenia, a nie każdego sposobu zakończenia umowy. Inaczej jest z okolicznością przewidzianą w umowie, która zaszła po obwieszczeniu. Dlatego przejrzyj warunki ubezpieczenia, przeglądów i używania rzeczy, a nie tylko harmonogram rat.
Firmie brakuje płynności?
Porozmawiajmy o tym, ile i komu firma jest winna. Pierwsza rozmowa jest bezpłatna.
Które raty leasingu wchodzą do układu?
Tu ustawa rozróżnia dwa rodzaje leasingu, a decyduje sposób ujęcia rzeczy w podatkach. Przepisy o ratach mówią o dniu otwarcia postępowania. W postępowaniu o zatwierdzenie układu za granicę przyjmuję dzień układowy, bo wierzytelności powstałe po nim nie są objęte układem (art. 211 ust. 3 i 4). Przy obwieszczeniu przypada on najpóźniej w dniu obwieszczenia (art. 211 ust. 2a).
| Rzecz jest Twoim środkiem trwałym | Rzecz nie jest Twoim środkiem trwałym | |
|---|---|---|
| Zwykle nazywany | leasingiem finansowym | leasingiem operacyjnym |
| Przepis | art. 81 ust. 4 i ust. 1 | art. 77 ust. 2 i ust. 1 |
| Spis wierzytelności | niewymagalne raty trafiają do spisu, pomniejszone o odsetki ustawowe, nie wyższe niż 6% rocznie, najwyżej za dwa lata | rata za okres, w którym przypada ten dzień, dzieli się proporcjonalnie na część wcześniejszą i późniejszą |
| Praktyczny wniosek | przyszłe raty mogą trafić do planu układu, ale art. 150 ust. 2 może to ograniczyć | raty zaległe z wcześniejszego okresu mogą wejść do układu, a raty za czas po tym dniu zwykle pozostają bieżące: płać je w terminie |
Pojęcie „leasing operacyjny” pochodzi z praktyki, a nie z tych przepisów, więc sprawdź z księgowością kwalifikację podatkową, a nie sam tytuł umowy. Art. 150 ust. 2 ogranicza też objęcie układem wierzytelności z niewykonanych umów wzajemnych: są nim objęte tylko wtedy, gdy świadczenie drugiej strony jest podzielne, i tylko w zakresie, w jakim spełniła ona świadczenie przed dniem otwarcia i nie otrzymała świadczenia wzajemnego. Samo umieszczenie w spisie tego nie przesądza.
Spór o kwalifikację jest realny także przy leasingu finansowym. Jeśli rata wchodzi do układu, jej niezapłacenie trudniej uznać za niewykonywanie zobowiązań „nieobjętych układem” z art. 256 ust. 3. Na tym argumencie nie opierałbym jednak całej strategii bez analizy umowy, bo leasingodawca może odczytać przepisy inaczej. Ustal to z nadzorcą układu przed obwieszczeniem.
W samym układzie możesz zaproponować leasingodawcy odroczenie albo raty (art. 156 ust. 1). Leasingodawca może porównać tę propozycję z odzyskaniem i sprzedażą rzeczy, więc warto przygotować jej realną wycenę.
Leasing zwrotny? Gdy sprzedałeś maszynę leasingodawcy i leasingujesz ją z powrotem, przeczytaj umowę szczególnie uważnie. Układ obejmuje wierzytelności zabezpieczone przeniesieniem własności rzeczy (art. 150 ust. 1 pkt 4), a to, czy Twoja umowa służy takiemu zabezpieczeniu, zależy od jej treści.
Czy leasingodawca może przyjechać po auto albo maszynę?
Układ nie obejmuje roszczeń o wydanie mienia (art. 151 ust. 1 pkt 2 Prawa restrukturyzacyjnego). Jeżeli umowa skończyła się skutecznie przed obwieszczeniem, propozycje układowe nie zatrzymają tego roszczenia.
Inaczej może być, gdy obok leasingu zawarto odrębną umowę zobowiązującą finansującego do sprzedaży rzeczy. W wyroku z 11 lipca 2023 r. (II CSKP 1406/22) Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną leasingodawcy, który żądał wydania maszyn. Korzystający zapłacił po terminie zaległe raty i cenę wykupu, a umowy zobowiązujące do sprzedaży nie zostały rozwiązane. Jego roszczenie o przeniesienie własności wystarczyło do obrony przed żądaniem wydania (art. 222 § 1 Kodeksu cywilnego), choć nie stał się przez to właścicielem. Sąd zaznaczył też, że wynik postępowania restrukturyzacyjnego nie miał znaczenia dla rozstrzygnięcia. Wyrok nie oznacza więc, że wykonany układ chroni przed zwrotem rzeczy.
Otwarta pozostaje też kwestia zawieszenia egzekucji. Art. 312 mówi o majątku dłużnika wchodzącym w skład masy sanacyjnej, a do takiej masy należy także mienie służące prowadzeniu przedsiębiorstwa (art. 294). Daje to argument, że chodzi również o rzecz w leasingu. Taka rzecz należy jednak do finansującego, a art. 226e każe stosować art. 312 tylko odpowiednio. Traktuję to jako argument, a nie gwarancję.
Spór o wydanie rzeczy nie uprawnia do działania na własną rękę, bo nie wolno samowolnie naruszać posiadania (art. 342 Kodeksu cywilnego). Posiadacz ma roszczenie o przywrócenie stanu poprzedniego, także wtedy, gdy jego posiadanie nie jest zgodne ze stanem prawnym, chyba że prawomocne orzeczenie stwierdziło zgodność z prawem stanu powstałego po naruszeniu. Roszczenie wygasa, jeśli nie będzie dochodzone w ciągu roku od naruszenia (art. 344). Dobrowolne wydanie rzeczy może utrudnić powołanie się na samowolę. Zanim podpiszesz protokół odbioru, sprawdź więc, czy umowa została skutecznie wypowiedziana i co dokładnie potwierdzasz.
Dostałeś wezwanie z dodatkowym terminem: co zrobić?
Restrukturyzacja przypomina tu szachownicę: wygrywa ten, kto policzy kilka ruchów naprzód, zanim leasingodawca wykona następny. Działaj w tej kolejności:
- Zapisz datę upływu terminu z wezwania. Od tej daty leasingodawca może wypowiedzieć umowę, więc to Twój rzeczywisty termin na działanie.
- Sprawdź, czy umowa jest już wypowiedziana. Przeczytaj też, czy pismo zawiera dodatkowy termin i zapowiedź wypowiedzenia.
- Zrób listę rzeczy w leasingu. Przy każdej wpisz, ile zarabia, ile kosztuje miesięcznie, jaką ma wartość rynkową i czy jest środkiem trwałym firmy. Wtedy zobaczysz, co ratować, a co można oddać.
- Porozmawiaj z doradcą restrukturyzacyjnym. Przed obwieszczeniem nadzorca musi mieć spisy i wstępny plan. Ten etap wymaga danych, które warto przygotować od razu.
- Nie płać wybiórczo bez porady. Sama wpłata części zaległości nie zatrzymuje prawa do wypowiedzenia. Potrzebne jest uzgodnienie z leasingodawcą w formie, którą da się udowodnić. Jeśli nie możesz spłacić wszystkich wierzycieli, omów każdą taką wpłatę z doradcą, bo spłata tylko niektórych na szkodę pozostałych może być przestępstwem (art. 302 § 1 Kodeksu karnego).
- Po obwieszczeniu pilnuj bieżących obowiązków. Płać raty, które nie wejdą do układu, i utrzymuj ubezpieczenie oraz przeglądy. Art. 256 ust. 3 nie osłoni Cię przed nowym naruszeniem, a niewykonywanie nowych zobowiązań może też przekreślić zatwierdzenie układu (art. 165 ust. 1).
Przykład: firma transportowa i pięć ciągników
Przykład jest fikcyjny. Firma ma pięć ciągników w leasingu finansowym i zalega z dwiema ratami po 9800 zł na każdy z nich. Obie raty powstały przed dniem układowym. Leasingodawca wyznacza 14 dni na zapłatę. Właścicielka od razu zleca przygotowanie spisów i wstępnego planu, a w tym czasie uzgadnia z doradcą, co zrobić z ratami. Dziesiątego dnia nadzorca dokonuje obwieszczenia.
Od tego dnia wypowiedzenie z powodu tej zaległości jest co do zasady niedopuszczalne. Firma pilnuje ubezpieczenia i przeglądów, utrzymuje kontrakty, a w propozycjach układowych przedstawia leasingodawcy nowy harmonogram. Gdyby wypowiedzenie przyszło dzień przed obwieszczeniem, firma miałaby znacznie gorszą pozycję: rozmawiałaby już o wydaniu pojazdów i o ugodzie.
Układ nie gwarantuje zachowania każdego auta, ale daje czas na decyzję, co firmie się opłaca. Jeżeli dostałeś wezwanie od leasingodawcy, prześlij je razem z umową, zanim minie termin. W bezpłatnej rozmowie sprawdzimy, ile masz czasu i które umowy można jeszcze chronić.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Od obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego w postępowaniu o zatwierdzenie układu wypowiedzenie umowy leasingu jest co do zasady niedopuszczalne (art. 226e w związku z art. 256 ust. 2 Prawa restrukturyzacyjnego). Wyjątek z art. 256 ust. 3 dotyczy niewykonywania po obwieszczeniu zobowiązań nieobjętych układem oraz innych okoliczności przewidzianych w umowie, które zaistniały po tej dacie (art. 256 ust. 3).
Art. 256 zakazuje wypowiedzenia w okresie ochrony, ale nie przewiduje przywrócenia umowy, która skończyła się wcześniej. Dlatego liczy się moment obwieszczenia. W takiej sytuacji pozostaje sprawdzenie skuteczności wypowiedzenia i rozmowa z leasingodawcą.
Nie. Postanowienia zastrzegające zmianę albo rozwiązanie umowy na wypadek złożenia wniosku o zatwierdzenie układu, jego zatwierdzenia albo obwieszczenia są nieważne (art. 225 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego). Dotyczy to samego faktu restrukturyzacji, a nie innych naruszeń umowy.
To zależy od rodzaju leasingu. Gdy rzecz jest środkiem trwałym korzystającego, stosuje się art. 81 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego i przyszłe raty trafiają do spisu wierzytelności, co samo nie przesądza objęcia układem. Gdy nim nie jest, stosuje się proporcjonalny podział z art. 77 ust. 1, a raty za późniejszy okres zwykle pozostają bieżące. Znaczenie ma też art. 150 ust. 2.
Raty nieobjęte układem płać w terminie, bo ich niezapłacenie otwiera drogę do wypowiedzenia (art. 256 ust. 3). Przy leasingu finansowym sposób postępowania ustal z nadzorcą układu przed obwieszczeniem, po analizie umowy i kwalifikacji podatkowej.
Układ nie obejmuje roszczeń o wydanie mienia (art. 151 ust. 1 pkt 2 Prawa restrukturyzacyjnego). Propozycje układowe nie zablokują więc tego roszczenia. Możesz próbować ugody albo argumentować, że wypowiedzenie było nieskuteczne.
Od obwieszczenia do zakończenia postępowania o zatwierdzenie układu albo prawomocnego umorzenia postępowania w przedmiocie rozpoznania wniosku (art. 226d). Wniosek o zatwierdzenie układu trzeba złożyć w ciągu czterech miesięcy, bo inaczej skutki obwieszczenia wygasają (art. 226g).
Nie wolno samowolnie naruszać posiadania (art. 342 Kodeksu cywilnego), a posiadacz ma roszczenie o przywrócenie stanu poprzedniego, które wygasa, jeśli nie będzie dochodzone w ciągu roku (art. 344). Nie przesądza to prawa do rzeczy po skutecznym wypowiedzeniu, dlatego przed wydaniem maszyny sprawdź umowę i wypowiedzenie.
Długi firmy wymykają się spod kontroli?
Na pierwszej, bezpłatnej rozmowie sprawdzimy, czy wystarczy rozmowa z bankiem, czy lepszy będzie układ z wierzycielami.