Krótka odpowiedź: rolnik prowadzący gospodarstwo towarowe co do zasady może skorzystać z restrukturyzacji, tak jak inni przedsiębiorcy. W postępowaniu o zatwierdzenie układu proponuje wierzycielom jeden plan spłaty: raty, odroczenie, częściowe umorzenie. Po obwieszczeniu w Krajowym Rejestrze Zadłużonych chronią go przepisy o zawieszeniu egzekucji i o zakazie wypowiadania m.in. dzierżawy ziemi, kredytu i leasingu. Zaległości w KRUS układ może tylko rozłożyć na raty albo odroczyć. Sprawy z okolic Białegostoku prowadzi Sąd Rejonowy w Białymstoku, ul. Mickiewicza 103.
Gdy gospodarstwo przestaje się bilansować
W rolnictwie pieniądze przychodzą rzadko i nierówno, a raty trzeba płacić co miesiąc. Wystarczy słabszy rok: susza, choroba w stadzie, spadek cen skupu albo droższe nawozy. Kredyt obrotowy trzeba rolować, rata za ciągnik zjada wpływy z mleka, a KRUS czeka na „lepszy miesiąc”.
Sygnały, których nie warto przeczekiwać:
- kolejny kredyt bierzesz po to, żeby spłacić poprzedni,
- zaległości w KRUS albo u dostawców pasz i nawozów rosną,
- bank wzywa do spłaty albo zapowiada wypowiedzenie umowy,
- leasingodawca grozi odebraniem maszyny,
- przychodzą pierwsze pisma od komornika.
Najgorsze, co można wtedy zrobić, to czekać, aż sytuacja sama się poprawi. W gospodarstwie każdy sezon ma swój termin. Gdy komornik zajmie maszyny przed żniwami albo bank wypowie kredyt przed siewem, trudno to odrobić.
Czy rolnik w ogóle może przejść restrukturyzację?
Prawo restrukturyzacyjne stosuje się do przedsiębiorców w rozumieniu Kodeksu cywilnego (art. 4 ust. 1 pkt 1). Przedsiębiorcą jest ten, kto we własnym imieniu prowadzi działalność gospodarczą lub zawodową (art. 431 Kodeksu cywilnego). To ważne rozróżnienie. Ustawa Prawo przedsiębiorców wyłącza ze swojego zakresu produkcję rolną (art. 6 ust. 1 pkt 1), ale Prawo restrukturyzacyjne odsyła do Kodeksu cywilnego, a nie do niej.
W praktyce oznacza to, że rolnik, który prowadzi gospodarstwo towarowe, produkuje na sprzedaż, ma kredyty, leasingi i umowy z odbiorcami, co do zasady mieści się w pojęciu przedsiębiorcy. Ocena zależy jednak od konkretnego gospodarstwa, dlatego ten punkt sprawdzamy na samym początku. Drugi warunek jest taki sam jak dla każdej firmy: gospodarstwo musi być niewypłacalne albo zagrożone niewypłacalnością (art. 6 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego). Nie trzeba czekać, aż wszystko się zawali.
Co daje układ gospodarstwu
Dla gospodarstwa zwykle najlepiej sprawdza się postępowanie o zatwierdzenie układu, najmniej sformalizowany tryb restrukturyzacji. Z nadzorcą układu, czyli licencjonowanym doradcą restrukturyzacyjnym, przygotowujesz plan spłaty długów. Ustawa pozwala w nim zaproponować m.in. odroczenie terminu, rozłożenie na raty, zmniejszenie długu albo zmianę zabezpieczenia (art. 156 ust. 1).
Nie potrzebujesz zgody każdego wierzyciela. Układ jest przyjęty, gdy zagłosuje za nim większość głosujących wierzycieli, mających co najmniej dwie trzecie sumy wierzytelności (art. 119 ust. 1). Po zatwierdzeniu przez sąd wiąże także tych, którzy byli przeciw.
Najważniejsza dla gospodarstwa jest ochrona na czas negocjacji. Gdy nadzorca dokona w Krajowym Rejestrze Zadłużonych obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego (art. 226a ust. 1), stosuje się przepisy o zawieszeniu egzekucji (art. 312). Obowiązuje też zakaz wypowiadania bez zgody m.in. najmu i dzierżawy nieruchomości, na których prowadzisz działalność, a także umów kredytu, leasingu i rachunku bankowego (art. 256). Tak stanowi art. 226e. Ta ochrona trwa do czterech miesięcy. W tym czasie trzeba złożyć w sądzie wniosek o zatwierdzenie układu (art. 226g).
Firmie brakuje płynności?
Porozmawiajmy o tym, ile i komu firma jest winna. Pierwsza rozmowa jest bezpłatna.
KRUS, bank, leasing: kto na co może się zgodzić
- KRUS. Do składek w KRUS stosuje się te same zasady co do ZUS (art. 154). Układ może je tylko rozłożyć na raty albo odroczyć, nie umorzyć (art. 160 ust. 1).
- Bank z hipoteką na ziemi. Wierzyciele z hipoteką albo zastawem tworzą w układzie osobną grupę (art. 161 ust. 1a pkt 3). Ich zabezpieczenie liczy się do wartości przedmiotu zabezpieczenia (art. 150 ust. 3). Z bankiem rozmawia się więc inaczej niż z dostawcą nawozów.
- Leasing maszyn. Po obwieszczeniu leasingodawca nie może bez zgody wypowiedzieć umowy (art. 226e w związku z art. 256 ust. 2). Ciągnik i kombajn zostają w gospodarstwie i pracują dalej.
- Pomoc publiczna. Jeśli restrukturyzacja długów wobec wierzycieli publicznych stanowi pomoc publiczną, nadzorca przygotowuje test prywatnego wierzyciela oraz ocenę, czy wsparcie spełnia kryteria pomocy de minimis w rolnictwie (art. 140 ust. 1).
- Długi zaciągnięte po dniu układowym nie wchodzą do układu (art. 211 ust. 4). Bieżące zakupy i składki trzeba płacić normalnie.
Gdy to Tobie nie płacą: rolnik jako wierzyciel
Bywa odwrotnie: to odbiorca, czyli zakład, skup albo przetwórnia, wpada w kłopoty i przestaje płacić za dostarczone mleko, zboże czy żywiec. Jeśli taki odbiorca otworzy restrukturyzację, rolnicy, którym przysługują należności z umów o dostarczenie produktów z własnego gospodarstwa, tworzą w układzie osobną grupę wierzycieli (art. 161 ust. 1a pkt 2). Ich głos liczy się wtedy osobno i nie ginie wśród banków i dużych dostawców.
Restrukturyzacja gospodarstwa na Podlasiu: który sąd
Sprawę prowadzi sąd właściwy dla głównego ośrodka działalności dłużnika. U osoby fizycznej prowadzącej działalność domniemywa się, że jest nim główne miejsce wykonywania tej działalności (art. 15 ust. 1 i 4 Prawa restrukturyzacyjnego), w przypadku rolnika zwykle samo gospodarstwo. Dla Białegostoku i okolic sprawy restrukturyzacyjne prowadzi Sekcja Upadłościowa i Restrukturyzacyjna VIII Wydziału Gospodarczego Sądu Rejonowego w Białymstoku, ul. Mickiewicza 103. Jeśli gospodarstwo leży w innej części województwa, właściwy może być inny sąd. Sprawdzamy to przy pierwszej rozmowie.
Wniosek składa się elektronicznie, przez Krajowy Rejestr Zadłużonych (art. 196a ust. 1). Opłata sądowa od wniosku o zatwierdzenie układu wynosi 1000 zł (art. 74 pkt 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).
Przykład ilustracyjny
Gospodarstwo mleczne ma 1,2 mln zł zobowiązań: kredyt inwestycyjny w banku z hipoteką na ziemi, leasing ciągnika, zaległości u dostawcy pasz i w KRUS. Po dwóch słabszych latach wpływy z mleka nie pokrywają rat. Leasingodawca zapowiada odebranie ciągnika, dostawca pasz kieruje sprawę do sądu. Po obwieszczeniu o dniu układowym egzekucje zostają wstrzymane, a leasing nie może zostać wypowiedziany. W układzie gospodarstwo proponuje bankowi wydłużenie spłaty, dostawcy pasz spłatę części należności w ratach, a KRUS rozłożenie zaległości na raty. Liczby są przykładowe i pokazują mechanizm, a nie wynik konkretnej sprawy.
Od czego zacząć
Gospodarstwo to często praca kilku pokoleń, a decyzje o nim są trudniejsze niż o zwykłej firmie. Dlatego zaczynamy spokojnie: od policzenia, ile i komu jesteś winien, ile gospodarstwo realnie zarabia w dobrym i w słabym roku i które maszyny oraz grunty są niezbędne do dalszej produkcji. Na tej podstawie mówię wprost, czy restrukturyzacja ma sens, czy lepsza będzie rozmowa z bankiem, czy inna droga.
Nasze białostockie biuro mieści się przy ul. Pułaskiego 33. Więcej o samej usłudze przeczytasz na stronie restrukturyzacji rolnej, a o tym, jak działa układ z wierzycielami, w artykule jak skonsolidować zobowiązania firmy.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Co do zasady tak. Prawo restrukturyzacyjne stosuje się do przedsiębiorców w rozumieniu Kodeksu cywilnego (art. 4 ust. 1 pkt 1), a rolnik prowadzący gospodarstwo towarowe zwykle mieści się w tej definicji (art. 43¹ KC). Ocena zależy od konkretnego gospodarstwa. Drugim warunkiem jest niewypłacalność albo zagrożenie niewypłacalnością (art. 6 ust. 1).
Nie. Do wierzytelności KRUS stosuje się przepisy dotyczące ZUS (art. 154 Prawa restrukturyzacyjnego), a te pozwalają w układzie wyłącznie na rozłożenie na raty albo odroczenie terminu płatności (art. 160 ust. 1).
Po obwieszczeniu o ustaleniu dnia układowego w postępowaniu o zatwierdzenie układu stosuje się odpowiednio art. 256 (art. 226e). Oznacza to, że bez wymaganej zgody nie można wypowiedzieć m.in. umowy leasingu. Ochrona trwa do czterech miesięcy, w których trzeba złożyć wniosek o zatwierdzenie układu (art. 226g).
Wierzyciele z hipoteką tworzą w układzie osobną grupę (art. 161 ust. 1a pkt 3), a ich wierzytelność uznaje się za zabezpieczoną do wartości przedmiotu zabezpieczenia (art. 150 ust. 3). Przy głosowaniu w grupach układ może zostać przyjęty także wtedy, gdy nie wszystkie grupy go poprą, jeśli spełnione są warunki z art. 119 ust. 3.
Właściwy jest sąd głównego ośrodka działalności dłużnika (art. 15 Prawa restrukturyzacyjnego), w przypadku rolnika zwykle miejsca położenia gospodarstwa. Dla Białegostoku i okolic jest to Sekcja Upadłościowa i Restrukturyzacyjna VIII Wydziału Gospodarczego Sądu Rejonowego w Białymstoku, ul. Mickiewicza 103. Wniosek składa się przez Krajowy Rejestr Zadłużonych.
Długi firmy wymykają się spod kontroli?
Na pierwszej, bezpłatnej rozmowie sprawdzimy, czy wystarczy rozmowa z bankiem, czy lepszy będzie układ z wierzycielami.