Krótka odpowiedź: nie. Strata nominalna i strata realna to dwie różne liczby. Gdy w układzie umarzasz połowę faktury na 100 000 zł netto, nie dostaniesz 61 500 zł brutto, ale realnie tracisz 40 500 zł. Resztę oddaje fiskus: VAT z umorzonej części wraca w całości dzięki uldze na złe długi, a umorzona kwota netto obniża Twój podatek dochodowy. Co więcej, jeśli umorzenie nie przekracza Twojej marży, nie tracisz ani złotówki z pieniędzy, które włożyłeś w tę transakcję.
Przychodzi karta do głosowania. Dłużnik proponuje spłatę połowy długu w ratach, a druga połowa ma zostać umorzona. Pierwsza myśl jest prosta i ludzka: „Dostarczyłem towar, wykonałem usługę, mam dostać całość. Nie podpiszę”.
Rozumiem tę reakcję. Zanim jednak oddasz głos, policz, ile naprawdę tracisz. Poniżej robię to za Ciebie, krok po kroku, na jednej fakturze.
Dlaczego pierwszy odruch wierzyciela to „nie”?
Bo umorzenie wygląda jak prezent dla kogoś, kto nie dotrzymał słowa. Na fakturze widzisz 123 000 zł, w propozycji układowej 61 500 zł. Różnica boli, bo wygląda na czystą stratę.
Tyle że to nie jest pełny rachunek. Pomija dwie rzeczy: podatki, które już zapłaciłeś od tej faktury, i to, co odzyskasz, jeśli powiesz „nie”. Zacznę od pierwszej, bo tu kryje się najwięcej pieniędzy, o których wierzyciele zapominają.
Na czym polega ulga na złe długi?
Kiedy wystawiasz fakturę, płacisz VAT i podatek dochodowy od przychodu, którego jeszcze nie dostałeś. Jeśli kontrahent nie zapłaci, finansujesz fiskusa z własnej kieszeni. Ulga na złe długi pozwala te pieniądze odzyskać. Działa osobno w VAT i osobno w podatku dochodowym.
Ulga na złe długi w VAT: odzyskujesz podatek, którego klient nie zapłacił
Możesz skorygować VAT należny z faktury, której nieściągalność została uprawdopodobniona (art. 89a ust. 1 ustawy o VAT). Ustawa uznaje ją za uprawdopodobnioną, gdy wierzytelność nie została zapłacona ani zbyta w ciągu 90 dni od terminu płatności (art. 89a ust. 1a). Warunki są dwa:
- w dniu poprzedzającym złożenie deklaracji z korektą jesteś czynnym podatnikiem VAT (art. 89a ust. 2 pkt 3 lit. a),
- od końca roku, w którym wystawiłeś fakturę, nie minęły 3 lata (art. 89a ust. 2 pkt 5).
Przykład ilustracyjny. Wystawiasz fakturę na 100 000 zł netto i 23 000 zł VAT z terminem płatności 31 stycznia 2026 r. Klient nie płaci. Dziewięćdziesiąty dzień od upływu terminu przypada 1 maja 2026 r., więc w deklaracji za maj zmniejszasz VAT należny o 23 000 zł. Te pieniądze wracają do Twojej firmy. Jeśli klient później zapłaci całość lub część, zwiększasz VAT należny w okresie, w którym dostałeś pieniądze (art. 89a ust. 4).
Ważne dla wierzycieli w układach: restrukturyzacja dłużnika nie blokuje tej ulgi. Dawne warunki dotyczące statusu dłużnika zostały z ustawy usunięte. Z drugiej strony dłużnik, który nie zapłacił w ciągu 90 dni, musi skorygować odliczony VAT (art. 89b ust. 1). Fiskus odbiera więc ten podatek tam, gdzie powinien.
Ulga na złe długi w CIT i PIT: niższy podatek dochodowy
W podatku dochodowym możesz zmniejszyć podstawę opodatkowania o wartość niezapłaconej wierzytelności, jeżeli od terminu płatności minęło 90 dni (art. 18f ust. 1 pkt 1 ustawy o CIT, art. 26i ust. 1 pkt 1 ustawy o PIT). Przy fakturze na 100 000 zł netto i stawce 19% oznacza to 19 000 zł niższego podatku.
Tu jest jednak pułapka. Ta ulga nie przysługuje, gdy dłużnik na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego złożenie zeznania jest w trakcie postępowania restrukturyzacyjnego, upadłościowego lub likwidacji (art. 18f ust. 10 pkt 1 ustawy o CIT, art. 26i ust. 10 pkt 1 ustawy o PIT). Nie działa też między podmiotami powiązanymi (art. 18f ust. 18 ustawy o CIT). Gdy dłużnik otworzy restrukturyzację, potrzebujesz innego narzędzia. Na szczęście ono istnieje.
Odpis aktualizujący: koszt już na starcie restrukturyzacji
Kosztem podatkowym są odpisy aktualizujące wartość należności, które wcześniej wykazałeś jako przychód, jeżeli ich nieściągalność została uprawdopodobniona (art. 16 ust. 1 pkt 26a ustawy o CIT). Ustawa wprost uznaje ją za uprawdopodobnioną, gdy zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne albo złożono wniosek o zatwierdzenie układu (art. 16 ust. 2a pkt 1 lit. b). Nie musisz więc czekać latami na postanowienie komornika o bezskuteczności egzekucji.
Umorzenie w układzie: koszt na końcu drogi
Gdy sąd zatwierdzi układ, umorzona część wierzytelności staje się kosztem do wysokości, w jakiej wcześniej wykazałeś ją jako przychód (art. 16 ust. 1 pkt 44 ustawy o CIT, art. 23 ust. 1 pkt 41 ustawy o PIT). Kosztem jest więc kwota netto, bo VAT nigdy nie był Twoim przychodem.
Tej samej kwoty nie odliczysz dwa razy. Jeśli wcześniej zaliczyłeś do kosztów odpis aktualizujący, przy umorzeniu wykazujesz przychód w tej części (art. 12 ust. 1 pkt 4d ustawy o CIT). Kwota, którą odliczyłeś w ramach ulgi z art. 18f, nie może być kosztem na podstawie innych przepisów (art. 18f ust. 12). Koszt rozliczasz raz, tylko w różnym momencie.
Ile naprawdę tracisz, umarzając 50% faktury na 100 000 zł netto?
Przykład ilustracyjny. Faktura: 100 000 zł netto + 23 000 zł VAT = 123 000 zł brutto. Jesteś czynnym podatnikiem VAT, płacisz CIT 19% i masz dochód, od którego możesz odliczyć koszt. Porównuję dwie sytuacje.
| Pozycja | Klient płaci całość | Układ: umorzenie 50% |
|---|---|---|
| Wpływ od dłużnika | 123 000 zł | 61 500 zł |
| VAT oddany fiskusowi (po uldze na złe długi) | −23 000 zł | −11 500 zł |
| CIT 19% (po zaliczeniu umorzonych 50 000 zł do kosztów) | −19 000 zł | −9 500 zł |
| Zostaje w firmie | 81 000 zł | 40 500 zł |
Z umorzonych 61 500 zł brutto aż 21 000 zł wraca do Ciebie. VAT z umorzonej części odzyskujesz w całości, a z umorzonej kwoty netto tracisz realnie 81%, nie 100%. Przy stawce CIT 9% byłoby to 91%.
Kalkulator
Wpisz kwotę swojej faktury, proponowane umorzenie i marżę. Kalkulator pokaże Twoją realną stratę, próg „na zero” i porówna układ z egzekucją.
Co dokładnie dzieje się z VAT z Twojej faktury?
Tu wierzyciele najczęściej się gubią, więc rozpiszę to na datach. Przykład ilustracyjny: rozliczasz VAT miesięcznie, sprzedaż i faktura są z 2 stycznia 2026 r., termin płatności mija 31 stycznia, a dłużnik w układzie spłaca 61 500 zł w 10 ratach po 6 150 zł.
Krok 1. VAT płacisz od razu, nawet gdy klient nie zapłacił
Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą dostawy towaru lub wykonania usługi (art. 19a ust. 1 ustawy o VAT), a nie z chwilą zapłaty. Podatek wpłacasz do 25. dnia następnego miesiąca (art. 103 ust. 1).
| Data | Co się dzieje | Twoja kasa |
|---|---|---|
| 2 stycznia 2026 | Wystawiasz fakturę na 123 000 zł brutto | 0 zł, klient nie płaci |
| 25 lutego 2026 | Płacisz 23 000 zł VAT za styczeń z własnych pieniędzy | −23 000 zł |
Przez kilka miesięcy kredytujesz fiskusa za swojego klienta.
Krok 2. Po 90 dniach VAT wraca
| Data | Co się dzieje | Twoja kasa |
|---|---|---|
| 1 maja 2026 | Mija 90. dzień od terminu płatności, nieściągalność jest uprawdopodobniona (art. 89a ust. 1a) | |
| do 25 czerwca 2026 | W rozliczeniu za maj zmniejszasz VAT należny o 23 000 zł (art. 89a ust. 1 i 3) | +23 000 zł |
W tym samym czasie dłużnik musi skorygować odliczony wcześniej VAT i oddać go do urzędu (art. 89b ust. 1).
Krok 3. Raty z układu: VAT oddajesz tylko od tego, co dostałeś
Od każdej otrzymanej raty zwiększasz VAT należny w okresie, w którym ją dostałeś (art. 89a ust. 4).
| Jedna rata | Razem 10 rat | |
|---|---|---|
| Wpływ od dłużnika (brutto) | 6 150 zł | +61 500 zł |
| VAT do oddania (6 150 × 23/123) | 1 150 zł | −11 500 zł |
| Zostaje u Ciebie (netto) | 5 000 zł | 50 000 zł |
A VAT od umorzonej części? Zostaje u Ciebie na stałe. Tych pieniędzy nigdy nie dostaniesz, więc nie ma od czego oddawać podatku. Na całej transakcji fiskus dostaje 11 500 zł VAT, czyli tylko od kwoty, która faktycznie wpłynęła.
Krok 4. CIT: podatek od przychodu, potem koszt z umorzenia
| Kiedy | Co się dzieje | Twoja kasa |
|---|---|---|
| 2026 r. (zaliczki) | Przychód 100 000 zł z faktury, CIT 19% | −19 000 zł |
| Rok zatwierdzenia układu | Umorzone 50 000 zł netto jest kosztem (art. 16 ust. 1 pkt 44 ustawy o CIT) | +9 500 zł |
Bilans całej transakcji
| Pozycja | Klient płaci całość | Układ: umorzenie 50% |
|---|---|---|
| Wpływ od klienta | +123 000 zł | +61 500 zł |
| VAT zapłacony 25 lutego | −23 000 zł | −23 000 zł |
| Korekta VAT po 90 dniach | brak | +23 000 zł |
| VAT od rat z układu | brak | −11 500 zł |
| CIT od przychodu | −19 000 zł | −19 000 zł |
| CIT: koszt z umorzenia | brak | +9 500 zł |
| Zostaje w firmie | 81 000 zł | 40 500 zł |
Różnica wynosi 40 500 zł. To Twoja realna strata, czyli 81% umorzonych 50 000 zł netto. Jeśli jednak przegapisz termin na ulgę w VAT, czyli koniec trzeciego roku od roku wystawienia faktury (w tym przykładzie koniec 2029 r.), 11 500 zł VAT od umorzonej części przepada i strata rośnie do 52 000 zł. Pamiętaj też, że ulga oddaje pieniądze, ale nie oddaje kosztu ich zamrożenia między lutym a czerwcem.
Nie wiesz, jak nowe przepisy wpływają na Twoją firmę?
Bezpłatna konsultacja z mec. Szałańskim. Sprawdzimy najlepszą ścieżkę dla Twojej sytuacji.
Ile można umorzyć, żeby nic nie stracić?
To pytanie zadaje mi prawie każdy wierzyciel. Odpowiedź zależy od tego, z czym porównujesz.
W porównaniu z pełną zapłatą: to niemożliwe
Powiem wprost: każde umorzenie kapitału to strata w porównaniu z sytuacją, w której klient płaci całość. Ulgi podatkowe ją zmniejszają, ale nie kasują. Kto obiecuje coś innego, nie liczył.
W porównaniu z Twoimi kosztami: tak, do wysokości marży
Tu robi się ciekawie. Załóżmy, że towar z faktury kosztował Cię 80 000 zł, więc Twoja marża wynosi 20%. Liczę wynik transakcji po podatkach przy różnych poziomach umorzenia:
| Twoja marża | Wynik przy pełnej zapłacie | Wynik przy umorzeniu 50% | Umorzenie „na zero” |
|---|---|---|---|
| 10% (koszt 90 000 zł) | +8 100 zł | −32 400 zł | 10% |
| 20% (koszt 80 000 zł) | +16 200 zł | −24 300 zł | 20% |
| 30% (koszt 70 000 zł) | +24 300 zł | −16 200 zł | 30% |
Wychodzi bardzo prosta reguła: umorzenie równe Twojej marży sprowadza wynik transakcji do zera, bez względu na stawkę podatku. Oddajesz wtedy zysk, którego i tak nie dostajesz, ale odzyskujesz każdą złotówkę, którą włożyłeś w towar lub usługę. Przy umorzeniu powyżej marży zaczynasz dokładać do transakcji.
W porównaniu z egzekucją: układ prawie zawsze wygrywa
Prawdziwą alternatywą dla układu nie jest pełna zapłata. Jest nią egzekucja albo nic. Ta sama faktura, marża 20%, wynik po podatkach:
- egzekucja, która po latach odzyska 5%: −60 750 zł,
- egzekucja, która odzyska 20%: −48 600 zł,
- układ z umorzeniem 50%: −24 300 zł.
Reguła jest jedna: układ jest dla Ciebie lepszy, jeśli odsetek długu, który dostaniesz w układzie, jest wyższy niż to, co realnie odzyskasz bez niego. Podatki tej kolejności nie zmieniają, bo ulgi przysługują Ci w obu scenariuszach. W układzie przychodzą jednak szybciej i pewniej. Odpis możesz ująć już przy otwarciu postępowania, a nie po latach, gdy komornik stwierdzi bezskuteczność egzekucji.
Kiedy naprawdę nic nie tracisz? Gdy umarzasz odsetki
Jest jedna sytuacja, w której wierzyciel nie traci nic z tego, co zainwestował. Odsetek naliczonych, ale nieotrzymanych, nie wykazujesz jako przychód (art. 12 ust. 4 pkt 2 ustawy o CIT). Jeśli układ umarza odsetki i koszty windykacji, a kapitał spłaca w całości, odzyskujesz wszystko, co włożyłeś. Tracisz tylko to, co mogłeś zarobić na opóźnieniu. Dlatego w negocjacjach warto najpierw proponować umorzenie odsetek, a dopiero potem rozmawiać o kapitale.
Jakie pułapki czekają na wierzyciela?
- Pożyczki. Kapitał pożyczki nigdy nie był Twoim przychodem, więc jego umorzenie nie jest kosztem (art. 16 ust. 1 pkt 44 ustawy o CIT działa tylko dla należności wcześniej wykazanych jako przychód). To ważne dla wspólników, którzy pożyczali pieniądze własnej spółce.
- Brak dochodu. Koszt obniża podatek tylko wtedy, gdy masz dochód. Jeśli firma jest na stracie, korzyść przesuwa się na kolejne lata.
- Czas. Raty z układu są rozłożone w czasie, a pieniądz dziś jest wart więcej niż za dwa lata. Licząc ofertę, uwzględnij harmonogram.
- Termin w VAT. Ulgę na złe długi możesz zastosować tylko do końca trzeciego roku od roku wystawienia faktury. Przy długo ciągnących się sporach łatwo ten termin przegapić.
Jak głosować nad układem, żeby wygrać, a nie tylko nie przegrać?
Traktuję postępowanie restrukturyzacyjne jak partię szachów. Wierzyciel, który mechanicznie głosuje „przeciw”, oddaje inicjatywę. Ten, który policzył swój realny wynik, może negocjować: krótszy harmonogram, zabezpieczenie spłaty, umorzenie odsetek zamiast kapitału, klauzulę przyspieszenia przy opóźnieniu rat.
Głos przeciw ma sens wtedy, gdy dłużnik ma realny majątek, a propozycja daje Ci mniej, niż odzyskałbyś bez układu. Wtedy masz też ochronę w sądzie. Możesz w terminie tygodnia od przyjęcia układu zgłosić zastrzeżenia (art. 164 ust. 3 Prawa restrukturyzacyjnego). Sąd odmówi zatwierdzenia układu, jeśli wierzyciel, który głosował przeciw, wykaże, że w wyniku układu znalazłby się w gorszej sytuacji niż bez niego (art. 165 ust. 2). Więcej o tym w artykule o najlepszym interesie wierzyciela i o zastrzeżeniach przeciwko układowi.
Pięć pytań, które warto sobie zadać przed oddaniem głosu
- Ile realnie odzyskam, jeśli układ nie zostanie przyjęty, i kiedy?
- Jaka jest moja marża na tej transakcji i czy proponowane umorzenie ją przekracza?
- Czy skorzystałem już z ulgi na złe długi w VAT i czy nie mija mi termin?
- Czy mogę zrobić odpis aktualizujący, skoro dłużnik otworzył postępowanie?
- Czy umorzenie dotyczy odsetek, czy kapitału, i czy da się to wynegocjować?
Najdroższy dług to często ten, którego nie chcesz umorzyć, choć nigdy go nie odzyskasz.
A jak to wygląda po stronie dłużnika?
Dla dłużnika umorzenie w układzie oznacza, że nie zapłaci podatku dochodowego od umorzonej kwoty. Gdyby ten sam dług umorzono poza postępowaniem, dostałby rachunek podatkowy na setki tysięcy złotych. Opisałem to w artykule Umorzenie długów bez podatku. Dla obu stron układ jest więc często jedynym rozwiązaniem, przy którym nikt nie płaci za kryzys więcej, niż musi.
Policz swój realny wynik, zanim zagłosujesz
Jestem radcą prawnym i doradcą restrukturyzacyjnym (licencja nr 1306). Wcześniej pracowałem w ING Banku, Banku Zachodnim (BZ WBK) i Citibanku, więc rachunek wierzyciela znam z drugiej strony stołu. Kancelaria przeprowadziła ponad 350 postępowań, a w latach od 2022 do 2026 sąd zatwierdził 96% układów (115 postępowań). Jeśli dostałeś propozycję układową i chcesz wiedzieć, ile naprawdę tracisz, zobacz, jak prowadzimy negocjacje albo umów bezpłatną konsultację. Telefon: 573 580 873, WhatsApp: 505 905 906.
Przykłady liczbowe są ilustracyjne: zakładają czynnego podatnika VAT, stawkę CIT 19%, dochód pozwalający odliczyć koszt i pomijają wartość pieniądza w czasie oraz koszty egzekucji. Stan prawny: ustawa o VAT (Dz.U. 2026 poz. 1263), ustawa o CIT (Dz.U. 2026 poz. 554), ustawa o PIT (Dz.U. 2026 poz. 592), Prawo restrukturyzacyjne (Dz.U. 2026 poz. 533). Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej ani podatkowej.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Tak, do wysokości, w jakiej wierzyciel wcześniej wykazał ją jako przychód, czyli co do zasady kwotę netto faktury (art. 16 ust. 1 pkt 44 ustawy o CIT, art. 23 ust. 1 pkt 41 ustawy o PIT). Umorzony kapitał pożyczki nie jest kosztem.
Tak. Ulga na złe długi w VAT (art. 89a ustawy o VAT) przysługuje po 90 dniach od terminu płatności, jeżeli wierzyciel jest czynnym podatnikiem VAT i nie minęły 3 lata od końca roku wystawienia faktury. Restrukturyzacja dłużnika jej nie wyklucza.
Już po otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo po złożeniu wniosku o zatwierdzenie układu. Ustawa o CIT uznaje wtedy nieściągalność za uprawdopodobnioną (art. 16 ust. 1 pkt 26a i ust. 2a pkt 1 lit. b).
W porównaniu z pełną zapłatą każde umorzenie kapitału jest stratą. Jeśli jednak umorzenie nie przekracza marży wierzyciela na transakcji, odzyskuje on wszystkie poniesione koszty, a traci tylko zysk. Umarzając wyłącznie odsetki i koszty windykacji, wierzyciel odzyskuje cały kapitał.
Nie. Ulga z art. 18f ustawy o CIT nie przysługuje, jeżeli dłużnik na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego złożenie zeznania jest w trakcie postępowania restrukturyzacyjnego. Wierzyciel może wtedy zaliczyć do kosztów odpis aktualizujący, a po zatwierdzeniu układu umorzoną część wierzytelności.
Rozważasz restrukturyzację pod nowe przepisy?
Po nowelizacji strategia (dobór trybu, konstrukcja grup, wycena zabezpieczeń) decyduje o powodzeniu układu. Umów bezpłatną konsultację z mec. Szałańskim.