Jak umorzyć podatek? Praktyczny poradnik: kto decyduje, wniosek, decyzja i odwołanie

Wiesz już, że nie zapłacisz podatku w terminie. Do niedawna trzeba było czekać, aż powstanie zaległość, i dopiero wtedy prosić o umorzenie. Od października 2026 r. możesz zrobić ten ruch wcześniej.

Ten poradnik odpowiada na pięć pytań: jaki podatek można umorzyć, kto o tym decyduje, jak napisać wniosek, w jakiej formie zapada rozstrzygnięcie i co zrobić po odmowie. Nikt nie może obiecać Ci umorzenia, bo decyzja jest uznaniowa. Możesz jednak przygotować sprawę tak, by organ musiał rzetelnie się z nią zmierzyć.

Jaki podatek można umorzyć?

Organ może umorzyć w całości albo w części podatek, zaległość podatkową, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną (art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej w brzmieniu od 1 października 2026 r.).

Ustawa nie zawiera listy podatków objętych tą ulgą. Według uzasadnienia projektu ustawy (druk sejmowy nr 2287) nowa możliwość ma dotyczyć podatków, których wysokość jest znana przed terminem płatności. Autor projektu wskazuje podatki lokalne, podatek od spadków i darowizn, podatek dochodowy do dopłaty z zeznania rocznego oraz VAT i akcyzę, gdy podatnik złoży deklarację i wniosek możliwie szybko po zakończeniu okresu rozliczeniowego.

W orzecznictwie sprawy umorzenia zaległości VAT oceniano według art. 67a (wyrok NSA z 11 lipca 2018 r., II FSK 1917/16; wyrok NSA z 20 października 2015 r., II FSK 2131/13). Nie przesądza to wyniku żadnej sprawy: w pierwszym wyroku NSA uchylił wyrok i decyzję, a w drugim, dotyczącym faktur niedokumentujących rzeczywistych transakcji, oddalił skargę kasacyjną.

Czego raczej nie umorzysz?

• Podatku pobranego przez firmę od innych osób. Płatnik i inkasent mogą uzyskać raty lub odroczenie, ale art. 67c § 1 nie odsyła do umorzenia na wniosek.
• Podatku już zapłaconego. WSA we Wrocławiu uznał za bezprzedmiotowe postępowanie o umorzenie, gdy zobowiązanie wygasło przez zapłatę przed złożeniem wniosku (wyrok WSA we Wrocławiu z 4 października 2007 r., I SA/Wr 1171/07). To starszy wyrok sądu pierwszej instancji o odsetkach po pełnej zapłacie zaległości, a zapłaty po złożeniu wniosku nie rozstrzygał. Jeśli planujesz wniosek, bezpieczniej złożyć go przed pełną wpłatą, pamiętając, że nie przesuwa on terminu płatności.

Kiedy organ może umorzyć podatek?

Trzeba wykazać ważny interes podatnika albo interes publiczny. Wystarczy jedna z tych przesłanek. Ustawa ich nie definiuje.

Ważny interes podatnika. NSA łączy go ze szczególnymi powodami, przez które żądanie pełnej i terminowej zapłaty „może zachwiać podstawami egzystencji podatnika i (lub) osób zależnych od niego” (wyrok NSA z 2 marca 2016 r., II FSK 2474/15). NSA przyjmuje też, że pojęcia tego nie można ograniczać do zdarzeń nadzwyczajnych i losowych, bo obejmuje również sytuację ekonomiczną podatnika, jego dochody i wydatki, w tym koszty leczenia (wyrok NSA z 21 kwietnia 2022 r., III FSK 471/21, sprawa o raty VAT i umorzenie odsetek). Inny wyrok podkreśla nadzwyczajne i losowe przypadki, ale także dodaje sytuację ekonomiczną (wyrok NSA z 21 czerwca 2022 r., III FSK 5054/21, sprawa o raty VAT). Akcenty są więc różne, choć sytuacja ekonomiczna pojawia się w każdym z tych wyroków.

Interes publiczny. Nie można go sprowadzać do tego, że każdy ma płacić podatki, ani uzależniać od nadzwyczajnych okoliczności powstania zaległości (wyrok NSA z 2 marca 2016 r., II FSK 2474/15). W tym samym wyroku NSA wskazał, że czasem sam rachunek ekonomiczny przemawia za ulgą, na przykład gdy nie da się ściągnąć podatku w pełnej wysokości, a sytuacja podatnika wyklucza radykalną poprawę w dającym się przewidzieć czasie. W sprawie o umorzenie zaległości w PIT sąd uznał, że w interesie publicznym leży nienarażanie podatnika na ciężar, którego nie spodziewał się przez błędne informacje administracji (wyrok NSA z 28 października 2021 r., III FSK 4236/21).

Dlaczego spełnienie przesłanek nie wystarczy?

Sprawa ma dwa etapy. Najpierw organ ustala, czy zachodzi przesłanka. Jeśli nie, musi odmówić, bo decyzja ma wtedy charakter związany (wyrok NSA z 21 kwietnia 2022 r., III FSK 471/21). Jeśli tak, wybiera między ulgą a odmową. Nawet wystąpienie przesłanek „nie zobowiązuje” organu do udzielenia ulgi (wyrok WSA w Rzeszowie z 4 czerwca 2024 r., I SA/Rz 149/24), a trudna sytuacja ekonomiczna sama nie rodzi takiego obowiązku (wyrok NSA z 20 października 2015 r., II FSK 2131/13).

Organ nie ma jednak zupełnej dowolności (wyrok NSA z 21 kwietnia 2022 r., III FSK 471/21). Motywy wyboru powinien wskazać w uzasadnieniu, a może przy nim wziąć pod uwagę między innymi Twoją dotychczasową postawę, okoliczności powstania zaległości i zakres żądanej ulgi (wyrok NSA z 2 marca 2016 r., II FSK 2474/15). Dlatego opisz też, jak dotąd płaciłeś podatki i dlaczego powstał problem.

Kto może umorzyć podatek?

Właściwy jest organ podatkowy pierwszej instancji dla danego podatku (art. 13 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej).

Przy podatkach pobieranych przez naczelnika, ale stanowiących w całości dochód samorządu, na przykład od spadków i darowizn, naczelnik może umorzyć należność wyłącznie za zgodą przewodniczącego zarządu tej jednostki, a na jej odmowę nie ma zażalenia (art. 22 ust. 1 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego).

Nie decydują o tym:

• Minister finansów. Może rozporządzeniem zaniechać poboru podatku, ale dla grup podatników (art. 22 § 1 pkt 1).
• Sąd administracyjny. Bada decyzję, ale sam nie umarza podatku.
• Komornik. Organ prowadzący egzekucję jako taki też nie rozstrzyga o uldze. Bywa nim ten sam naczelnik urzędu skarbowego, ale o umorzeniu orzeka jako organ podatkowy.

Organ może też umorzyć zaległość, odsetki lub opłatę prolongacyjną bez wniosku, ale tylko w przypadkach z art. 67d § 1, na przykład gdy egzekucja nie przyniesie więcej niż jej wydatki. Umorzenia samego podatku z urzędu ustawa nie przewiduje.

Jak napisać wniosek o umorzenie podatku?

Wniosek możesz wnieść na piśmie, ustnie do protokołu albo elektronicznie: na adres do doręczeń elektronicznych lub przez konto w systemie organu (art. 168 § 1). Musi zawierać co najmniej treść żądania, wskazanie wnioskodawcy i adres oraz pozostałe dane z art. 168 § 2. Braki trzeba usunąć w 7 dni od wezwania, inaczej podanie zostanie pozostawione bez rozpatrzenia (art. 169 § 1).

Kolejność, która pomaga urzędnikowi zrozumieć sprawę:

1. Żądanie. Wskaż podatek, okres, kwotę i termin płatności. Napisz, czy chodzi o całość, czy o część.
2. Przyczyna. Opisz, co się stało i kiedy: choroba, utrata dochodu, zdarzenie losowe, sprawa zakończona po długim sporze.
3. Skutek zapłaty. Pokaż na liczbach, co się stanie, jeśli zapłacisz całość: czego zabraknie Tobie, rodzinie lub firmie.
4. Majątek i dochody. Wypisz je wprost, także te, które działają na Twoją niekorzyść. W sprawie o raty sąd zwrócił uwagę na mieszkanie, z którego podatniczka nie czerpała dochodu (wyrok NSA z 21 czerwca 2022 r., III FSK 5054/21).
5. Dowody. Dołącz wyciągi, rachunki, dokumentację medyczną, zestawienie zobowiązań i budżet.
6. Plan zapasowy. Równolegle możesz złożyć wniosek o raty lub odroczenie (art. 67a § 1 pkt 1 lub 2). Przepisy nie regulują wprost żądania składanego na wypadek odmowy umorzenia, a raty lub odroczenie mogą oznaczać opłatę prolongacyjną (art. 57 § 1).

Ciężar udowodnienia okoliczności wskazanych we wniosku spoczywa według orzecznictwa na Tobie (wyrok NSA z 14 września 2022 r., III FSK 538/22, sprawa o raty). Organ nadal musi samodzielnie wyjaśnić sprawę, a braki argumentacji go z tego nie zwalniają (wyrok NSA z 21 kwietnia 2022 r., III FSK 471/21). Nie opieraj się jednak na tym: im mniej dokumentów, tym trudniejsza sprawa.

Łączę pracę radcy prawnego z 23 latami w finansach, w tym w bankowości korporacyjnej ING i w leasingu od 1995 roku, dlatego taki wniosek układam jak analizę finansową. Prawo podatkowe przypomina tu szachownicę: lepiej przygotować dowody, zanim urząd zada pytanie, niż szukać ich pod presją terminu.

Prowadzisz działalność? Dochodzi pomoc publiczna

Organ może udzielić przedsiębiorcy ulgi, która nie jest pomocą publiczną, jest pomocą de minimis albo inną pomocą wymienioną w art. 67b § 1. Przy wniosku o pomoc de minimis organ najpierw ustala charakter wniosku i dopuszczalność pomocy, a dopiero potem warunki ulgi (wyrok NSA z 5 maja 2017 r., II FSK 1108/15). Wyrok ten stosował starsze rozporządzenie unijne, więc tezy o przedsiębiorcy w trudnej sytuacji nie można przenosić automatycznie na obecne przepisy. Limit de minimis wynosi co do zasady 300 000 euro w ciągu trzech lat (art. 3 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) 2023/2831).

Kiedy złożyć wniosek?

Po ustaleniu wysokości podatku, możliwie szybko. Wniosek nie przesuwa terminu płatności, a przepisy nie mówią, że organ musi rozstrzygnąć go przed tą datą. Uzasadnienie projektu, omawiając podatki roczne, wskazuje, że czekając na zaległość, podatnik naraża się na negatywne konsekwencje, w tym odpowiedzialność karną skarbową. Sam wniosek nie zwalnia jednak z obowiązków, jeśli termin minie przed decyzją.

Gdy decyzja odmowna dotrze przed upływem dwóch miesięcy od wniosku, odsetki liczy się od dnia po terminie płatności. Gdy dotrze później, dalsze odsetki liczy się z pominięciem okresu od dnia po złożeniu wniosku do dnia doręczenia decyzji (§ 8 rozporządzenia o naliczaniu odsetek).

W jakiej formie organ umarza podatek albo odmawia?

Organ rozstrzyga sprawę decyzją (art. 207 § 1). Dotyczy to zarówno umorzenia, jak i odmowy. Decyzja musi zawierać między innymi podstawę prawną, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne oraz pouczenie o odwołaniu (art. 210 § 1).

• Termin: sprawa wymagająca dowodów powinna zakończyć się w ciągu miesiąca, a szczególnie skomplikowana w ciągu dwóch miesięcy (art. 139 § 1). Nie wlicza się do tego między innymi opóźnień z winy strony (art. 139 § 4).
• Przed decyzją: organ daje 7 dni na wypowiedzenie się co do dowodów (art. 200 § 1). Wykorzystaj ten czas.
• Skutek umorzenia: zobowiązanie wygasa w umorzonym zakresie (art. 59 § 1 pkt 8).
• Umorzenie częściowe: pozostałą kwotę nadal trzeba zapłacić. Czytaj więc dokładnie rozstrzygnięcie.

Od 1 stycznia 2027 r. dojdzie milczące załatwienie sprawy, ale w wąskim zakresie: chodzi o wnioski o umorzenie zaległości, odsetek lub opłaty prolongacyjnej składane w roku podatkowym, który zaczyna się tego dnia lub później. Kwota objęta wnioskami tego samego podatnika do jednego organu w danym podatku nie może przekroczyć w roku podatkowym minimalnego wynagrodzenia, a organ ma 60 dni (art. 67a § 3 i 4 w brzmieniu z Dz.U. 2026 poz. 875, art. 20 tej ustawy). Przepis nie wymienia umorzenia samego podatku. Wezwanie do wyjaśnień lub uzupełnienia przed upływem terminu wyłącza ten skutek, a są też inne wyjątki (art. 67a § 5 i 6).

Czy odmowę umorzenia podatku można zaskarżyć?

Tak, na dwóch poziomach.

W odwołaniu wskaż zarzuty, zakres żądania i dowody (art. 222). Od skargi pobiera się wpis (art. 230), a jego rodzaj zależy od tego, czy przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne (art. 231). Jeśli nie stać Cię na koszty, możesz wystąpić o prawo pomocy, a sam wniosek jest wolny od opłat sądowych (art. 243 § 1). Wyrok oddalający skargę nie ma z urzędu uzasadnienia: trzeba o nie wnosić w 7 dni (art. 141 § 2).

Co może zrobić sąd?

Sąd nie zastąpi organu. Nie może zobowiązać go do umorzenia ani do odmowy, a uchyla decyzję, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub przepisów postępowania w zakresie określonym w art. 145 § 1 pkt 1. Także przepis pozwalający wskazać sposób załatwienia sprawy nie obejmuje rozstrzygnięć pozostawionych uznaniu organu (art. 145a § 1). Sprawa wraca wtedy do organu. Według NSA sąd bada przede wszystkim postępowanie dowodowe i wnioski z niego, a kontroli nie podlega samo uznanie (wyrok NSA z 21 kwietnia 2022 r., III FSK 471/21). Poza kontrolą nie mogą jednak pozostać przypadki korzystania z kompetencji „w sposób woluntarystyczny, zupełnie nieracjonalny lub sprzeczny z podstawowymi zasadami konstytucyjnymi” (wyrok NSA z 2 marca 2016 r., II FSK 2474/15). Inny skład NSA uznał, że sąd może oceniać przesłankę interesu publicznego w sposób wiążący dla administracji (wyrok NSA z 28 października 2021 r., III FSK 4236/21).

Najlepsze zarzuty dotyczą więc tego, co da się sprawdzić:

• organ pominął dowody albo nie zbadał sytuacji ekonomicznej,
• uzasadnienie nie wskazuje motywów wyboru,
• organ błędnie zawęził interes publiczny lub ważny interes,
• argumenty organu są sprzeczne z aktami.

Czy po odmowie można złożyć wniosek jeszcze raz?

Zdaniem WSA w Rzeszowie wniosek o umorzenie zaległości może być ponawiany, zwłaszcza po zmianie stanu faktycznego i pojawieniu się nowych dowodów, a odmowa „nie stwarza bowiem sytuacji powagi rzeczy osądzonej” (wyrok WSA w Rzeszowie z 4 czerwca 2024 r., I SA/Rz 149/24). To wyrok o zaległości. Ponowny wniosek nie zastępuje odwołania, więc nie przepuszczaj terminu tylko dlatego, że planujesz taki krok.

Przykład: 38 000 zł podatku do zapłaty

Przykład jest fikcyjny. Właściciel małej firmy po ciężkiej chorobie składa zeznanie roczne, z którego wynika 38 000 zł do zapłaty. Firma nie działa od kilku miesięcy, a oszczędności pochłonęło leczenie. Zanim minie termin płatności, składa wniosek o umorzenie podatku, a osobno rozważa raty. Dołącza dokumentację medyczną, wyciągi, koszty leczenia i budżet domowy. Pisze też o samochodzie, który może sprzedać. Ponieważ podatek wiąże się z działalnością, organ zbada też pomoc publiczną (art. 67b).

Scenariuszy jest kilka. Organ może umorzyć całość albo część, może też odmówić. Jeśli termin minie przed decyzją, powstanie zaległość, a skutek dla odsetek będzie zależał od tego, kiedy dotrze ewentualna odmowa. Po odmowie właściciel ma 14 dni na odwołanie. Żaden z tych wyników nie jest pewny, dlatego plan zapasowy jest częścią strategii.

Co, jeśli umorzenie nie rozwiąże problemu?

Umorzenie dotyczy tylko podatku. Gdy firma ma też długi wobec banków, leasingodawców, ZUS i dostawców, warto policzyć postępowanie o zatwierdzenie układu. Egzekucje z majątku firmy ulegają w nim zawieszeniu od obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego (art. 226e w związku z art. 312 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego), a na wniosek o zatwierdzenie układu masz cztery miesiące (art. 226g). Układ może objąć także podatki, ale gdy stanowi pomoc publiczną, ich restrukturyzacja ogranicza się do rat lub odroczenia (art. 156 ust. 3 pkt 3). Osoba fizyczna bez działalności może sprawdzić upadłość konsumencką.

O innych zmianach w przepisach piszę w artykule o zmianach w Ordynacji podatkowej od 1 października 2026 r.

Umorzenie to decyzja uznaniowa, więc nawet dobry wniosek nie daje pewności. Przygotowanie decyduje o tym, czy organ i sąd będą mieli co rzetelnie ocenić. Jeśli masz podatek do zapłaty albo odmowę na biurku, przyślij decyzję i liczby. Na bezpłatnej rozmowie sprawdzimy, czy wniosek ma podstawy, a jeśli jest już odmowa, ile zostało Ci czasu na odwołanie.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)