
Krótka odpowiedź: po wykreśleniu firmy z CEIDG możesz złożyć wniosek o upadłość konsumencką, a sąd może umorzyć w niej także długi z dawnej działalności: kredyty, leasing, faktury dostawców, składki ZUS i podatki. Ustawa wyłącza z umorzenia między innymi alimenty, grzywny orzeczone przez sąd, naprawienie szkody z przestępstwa i długi, które umyślnie ukryjesz przed wierzycielem nieuczestniczącym w postępowaniu (art. 49121 ust. 2 Prawa upadłościowego). Przy byłym przedsiębiorcy sąd uważnie sprawdza, jak doszło do niewypłacalności. Gdy uzna, że stało się to umyślnie lub przez rażące niedbalstwo, plan spłaty potrwa od 36 do 84 miesięcy (art. 49115 ust. 1a).
Firma jest już zamknięta, ale długi zostały. Bank przysyła wezwania, leasingodawca rozlicza umowę, ZUS i urząd skarbowy wystawiają tytuły wykonawcze. Jednoosobowa działalność nie ma osobnego majątku, więc za te długi odpowiadasz Ty, jako osoba fizyczna.
Ten artykuł patrzy na sprawę od strony długów z firmy i planu spłaty. Wyjaśniam, co sąd może umorzyć, czego nie umorzy, czym sprawa byłego przedsiębiorcy różni się od sprawy zwykłego konsumenta i jak przygotować się, zanim złożysz wniosek. Ogólne zasady opisałem w artykule o upadłości konsumenckiej w 2026 r.
Czy po zamknięciu JDG można ogłosić upadłość konsumencką?
Tak. Upadłość konsumencka dotyczy osób fizycznych, których upadłości nie można ogłosić według zasad dla przedsiębiorców (art. 4911 ust. 1 Prawa upadłościowego). Po wykreśleniu z CEIDG przestajesz być przedsiębiorcą, więc sam składasz wniosek w trybie konsumenckim.
Trzy sytuacje, o których warto wiedzieć:
- Zawieszenie to nie zamknięcie. Zawieszona działalność nadal figuruje w CEIDG. Zanim złożysz wniosek, sprawdź w rejestrze, czy firma jest wykreślona. Pamiętaj też o spółkach: wspólnik spółki cywilnej nadal prowadzi działalność, a wspólnik spółki jawnej odpowiadający całym majątkiem podlega przepisom o upadłości przedsiębiorców (art. 5 ust. 2 pkt 2).
- Wierzyciel ma rok. Przez rok od wykreślenia z rejestru wniosek o Twoją upadłość może złożyć także wierzyciel (art. 8 ust. 1). Postępowanie toczy się wtedy również według przepisów o upadłości konsumenckiej. Po tym roku wniosek składa tylko dłużnik (art. 4912 ust. 3).
- Duża sprawa, ogólne zasady. Przy znacznym majątku, wielu wierzycielach albo skomplikowanej sprawie sąd może zdecydować, że postępowanie potoczy się według przepisów ogólnych o upadłości (art. 4911 ust. 2). Na takie postanowienie przysługuje zażalenie.
Które długi z firmy obejmie oddłużenie?
Ustawa nie dzieli długów na „firmowe” i „prywatne”. Liczy się to, czy dług powstał przed ogłoszeniem upadłości i czy nie należy do wyłączeń z art. 49121 ust. 2.
| Dług z dawnej firmy | Czy sąd może go umorzyć? | Na co uważać |
|---|---|---|
| Kredyt obrotowy, pożyczka, karta firmowa | Tak | Poręczyciel i współdłużnik nadal odpowiadają wobec banku (art. 49115 ust. 5) |
| Leasing: zaległe raty i rozliczenie umowy | Tak, w części pieniężnej | Auto czy maszyna należą do leasingodawcy, więc nie wejdą do masy upadłości jako Twój majątek |
| Faktury dostawców i podwykonawców | Tak | Wpisz do wniosku każdego wierzyciela z adresem i kwotą (art. 4912 ust. 4 pkt 5) |
| Składki ZUS | Tak | Pobierz z ZUS zestawienie zadłużenia, żeby kwoty we wniosku się zgadzały |
| VAT, PIT, inne podatki | Tak | Syndyk zapyta urząd skarbowy o Twoje podatki z pięciu lat przed wnioskiem (art. 4918 ust. 1) |
| Grzywna orzeczona wyrokiem sądu, np. w sprawie karnej skarbowej | Nie | Wyłączenie z art. 49121 ust. 2 |
| Naprawienie szkody z przestępstwa lub wykroczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem | Nie | Wyłączenie z art. 49121 ust. 2 |
| Dług, który umyślnie zatajasz | Nie, jeśli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu | Lepiej wpisać wierzyciela, którego istnienia nie jesteś pewien, niż go pominąć |
Hipoteka lub zastaw ustanowione na majątku innej osoby, na przykład rodziców, dalej zabezpieczają dług (art. 49115 ust. 5). Jeśli więc dom rodziców zabezpiecza kredyt Twojej firmy, upadłość konsumencka sama tego problemu nie rozwiąże.
Jak sąd ocenia byłego przedsiębiorcę?
To główna różnica w porównaniu ze sprawą osoby, która nigdy nie prowadziła firmy. Przedsiębiorca podejmował decyzje o kredytach, inwestycjach i kolejności płatności, a sąd na końcu postępowania może je ocenić.
Ocena przebiega na dwóch poziomach:
- Celowe działanie. Sąd odmawia ustalenia planu spłaty i umorzenia długów, jeśli doprowadziłeś do niewypłacalności albo istotnie zwiększyłeś jej stopień celowo, na przykład trwoniąc majątek lub celowo nie płacąc wymagalnych zobowiązań (art. 49114a ust. 1 pkt 1). Tak samo, gdy w ciągu dziesięciu lat przed wnioskiem toczyła się wobec Ciebie upadłość, w której umorzono długi (pkt 2). W obu przypadkach sąd może zrobić wyjątek ze względów słuszności lub humanitarnych.
- Umyślność lub rażące niedbalstwo. Jeśli sąd ustali, że niewypłacalność powstała umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa, plan spłaty potrwa od 36 do 84 miesięcy (art. 49115 ust. 1 pkt 3 i ust. 1a). W pozostałych sprawach plan trwa najwyżej 36 miesięcy.
Syndyk i sąd zwykle chcą zrozumieć historię firmy. Przygotuj odpowiedzi na pytania, które w takiej sprawie są naturalne: kiedy firma zaczęła tracić płynność, dlaczego działała dalej, czy po tym momencie brałeś nowe kredyty, komu płaciłeś w ostatnich miesiącach i co stało się z maszynami, autami i należnościami od klientów. Wniosek musi też wskazać czynności z ostatnich dwunastu miesięcy, których przedmiotem były nieruchomości, akcje lub udziały w spółkach, bez względu na wartość, albo ruchomości, wierzytelności lub inne prawa o wartości powyżej 10 000 zł (art. 4912 ust. 4 pkt 9 i 10).
Przez 23 lata pracowałem w finansach, w bankowości korporacyjnej ING i w leasingu, zaczynając w 1995 roku. Dziś łączę to doświadczenie z pracą radcy prawnego i doradcy restrukturyzacyjnego. Z obu stron stołu widać to samo: sąd lepiej ocenia historię opowiedzianą rzetelnie i na dokumentach niż historię wygładzoną. Upadłość przypomina tu szachownicę, na której pierwszy ruch wykonujesz Ty, opisując, co się wydarzyło, zanim zrobi to wierzyciel.
Co z obowiązkiem złożenia wniosku o upadłość firmy?
Dopóki prowadziłeś działalność, przepisy wymagały, żebyś złożył wniosek o upadłość w ciągu 30 dni od chwili, gdy stałeś się niewypłacalny (art. 21 ust. 1). Zamknięcie firmy nie usuwa skutków tego obowiązku:
- wierzyciel może dochodzić odszkodowania za szkodę wyrządzoną spóźnieniem, chyba że nie ponosisz winy (art. 21 ust. 3). Przy JDG to roszczenie zwykle pokrywa się z samym długiem i nie należy do wyłączeń z umorzenia,
- spóźnienie sąd może wziąć pod uwagę, oceniając, czy niewypłacalność powstała wskutek rażącego niedbalstwa (art. 49115 ust. 1 pkt 3),
- na wniosek między innymi wierzyciela lub syndyka sąd może orzec zakaz prowadzenia działalności gospodarczej na okres od roku do 10 lat (art. 373 ust. 1 pkt 1 i art. 376 ust. 1).
Na wniosek o zakaz z tej przyczyny jest termin: rok od ogłoszenia upadłości, a gdy wniosku o upadłość nie złożono, trzy lata od ustania niewypłacalności albo wygaśnięcia obowiązku (art. 377 ust. 1). Więcej piszę w artykule o zakazie prowadzenia działalności.
Chcesz, żeby ktoś sprawdził Twój wniosek?
Zostaw kontakt. Oddzwonimy i powiemy, czego jeszcze brakuje. Pierwsza rozmowa jest bezpłatna.
Co z komornikiem po ogłoszeniu upadłości?
Egzekucje z majątku wchodzącego do masy upadłości, wszczęte przed ogłoszeniem upadłości, ulegają z tym dniem zawieszeniu z mocy prawa, a po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości są umarzane (art. 146 ust. 1). Nowych egzekucji do tego majątku nie można już kierować (art. 146 ust. 3). Dotyczy to także tytułów wykonawczych z ZUS i urzędu skarbowego. Pieniądze ściągnięte, ale jeszcze niewypłacone wierzycielowi, trafiają do masy upadłości (art. 146 ust. 2).
Jak wygląda plan spłaty po firmie?
Gdy syndyk sprzeda majątek wchodzący do masy upadłości, składa projekt planu spłaty wierzycieli albo informację, że zachodzą przesłanki do umorzenia długów bez planu (art. 49114 ust. 1). Sąd nie jest związany ani projektem, ani stanowiskiem wierzycieli. Bierze pod uwagę Twoje możliwości zarobkowe, utrzymanie Twoje i rodziny, potrzeby mieszkaniowe oraz wysokość długów (art. 49115 ust. 4).
| Sytuacja | Czas planu spłaty | Przepis |
|---|---|---|
| Zwykła sprawa | Do 36 miesięcy | art. 49115 ust. 1 pkt 4 |
| Niewypłacalność umyślna lub z rażącego niedbalstwa | Od 36 do 84 miesięcy | art. 49115 ust. 1a |
| Spłacisz w planie co najmniej 70% długów | Do roku | art. 49115 ust. 1b |
| Spłacisz w planie co najmniej 50% długów | Do dwóch lat | art. 49115 ust. 1c |
| Trwała niezdolność do jakichkolwiek spłat | Bez planu, umorzenie | art. 49116 ust. 1 |
| Niezdolność przejściowa | Bez planu, umorzenie warunkowe na 5 lat | art. 49116 ust. 2a |
Do okresu planu wlicza się czas od upływu sześciu miesięcy od ogłoszenia upadłości do ustalenia planu, chyba że nie pokryłbyś w całości kosztów postępowania tymczasowo poniesionych przez Skarb Państwa (art. 49115 ust. 1d). W trakcie planu wierzyciele nie mogą wszcząć egzekucji długów sprzed jego ustalenia, poza wyłączonymi z umorzenia (art. 49115 ust. 6). Gdy wykonasz plan, sąd umarza pozostałe długi sprzed ogłoszenia upadłości (art. 49121 ust. 1). Jeśli w trakcie planu stracisz pracę lub zachorujesz, sąd na Twój wniosek może go zmienić i wydłużyć nawet o 18 miesięcy (art. 49119 ust. 1).
O tym, jak sąd liczy miesięczną ratę, piszę w artykule o kwocie w planie spłaty, a o umorzeniu bez planu w tekście o oddłużeniu bez planu spłaty.
Co z majątkiem z firmy i majątkiem wspólnym?
Do masy upadłości wchodzi Twój majątek, także ten, który został po firmie: auto, narzędzia, zapasy i niezapłacone faktury od klientów. Syndyk może je sprzedać albo ściągnąć.
Jeśli jesteś w związku małżeńskim, od dnia ogłoszenia upadłości powstaje rozdzielność majątkowa, a majątek wspólny wchodzi do masy upadłości (art. 124 ust. 1). Ustawa domniemywa, że majątek wspólny powstały w czasie, gdy prowadziłeś firmę, nabyto z jej dochodów (art. 124 ust. 4). Małżonek może zgłosić syndykowi należność z tytułu swojego udziału w majątku wspólnym (art. 124 ust. 3). Więcej w artykule o upadłości a małżonku.
Czy od umorzonych długów z firmy trzeba zapłacić podatek?
Ustawa o PIT nie zalicza do przychodów z działalności gospodarczej umorzonych zobowiązań, jeśli umorzenie wiąże się z postępowaniem upadłościowym (art. 14 ust. 3 pkt 6). Umorzenie długów niezwiązanych z działalnością w takim postępowaniu jest zwolnione z podatku (art. 21 ust. 1 pkt 142). Szczegóły i przykłady opisałem w artykule o umorzeniu długów bez podatku. Przy nietypowych długach, na przykład z zakończonej spółki osobowej, sprawdź tę kwestię indywidualnie.
Firma jeszcze działa? Zamknąć czy ratować?
Jeśli firma ma klientów i zarabia, a problemem są stare długi, najpierw policz restrukturyzację. W postępowaniu o zatwierdzenie układu JDG może zawrzeć układ z wierzycielami i dalej działać, a egzekucje z jej majątku ulegają zawieszeniu na czas postępowania, od obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego (art. 226e w związku z art. 312 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego). Po wykreśleniu z CEIDG ta droga się zamyka. Porównanie obu dróg znajdziesz w artykule o restrukturyzacji JDG.
Gdy firmy już nie ma, a Ty masz stały dochód, istnieje też układ na zgromadzeniu wierzycieli dla osoby nieprowadzącej działalności (art. 49125 ust. 1). Trzeba wtedy wpłacić zaliczkę na wydatki postępowania równą przeciętnemu miesięcznemu wynagrodzeniu w sektorze przedsiębiorstw z trzeciego kwartału poprzedniego roku (art. 49126 ust. 1), a układ trwa najwyżej pięć lat (art. 49133 ust. 1). To rozwiązanie dla osób, które mogą zaproponować wierzycielom realną spłatę.
Przykład: 280 000 zł długów po firmie remontowej
Przykład jest fikcyjny. Pan Tomasz przez sześć lat prowadził firmę remontową. Po utracie dwóch dużych zleceń zamknął ją, a firma została wykreślona z CEIDG. Zostało 120 000 zł kredytu obrotowego, 45 000 zł z rozliczenia leasingu busa, 38 000 zł składek ZUS, 52 000 zł VAT i 25 000 zł dla hurtowni. Do tego 4000 zł grzywny orzeczonej wyrokiem sądu w sprawie karnej skarbowej.
Pan Tomasz pracuje dziś na etacie. Przed złożeniem wniosku zbiera zestawienia z ZUS i urzędu skarbowego, umowę leasingu z rozliczeniem, wyciągi z ostatnich miesięcy działalności i opis, dlaczego firma straciła płynność. Wpisuje też kredyt, który poręczył jego brat, i uprzedza brata, że jego poręczenie zostanie.
Sąd może ustalić plan spłaty albo, przy innych faktach, umorzyć długi bez planu. Wysokość raty i czas planu zależą od dochodów, kosztów utrzymania rodziny i oceny przyczyn niewypłacalności, więc nikt nie wskaże ich z góry. Pewne jest jedno: grzywny nie obejmie umorzenie, więc trzeba ją zaplanować osobno.
Od czego zacząć?
- Sprawdź CEIDG. Firma powinna być wykreślona, a nie zawieszona.
- Zbierz listę wierzycieli. Bank, leasing, ZUS, urząd skarbowy, dostawcy, prywatne pożyczki. Z kwotami i adresami.
- Odtwórz ostatni rok. Co sprzedałeś lub darowałeś, komu i za ile. Nieruchomości, akcje i udziały wpisujesz zawsze, a ruchomości, wierzytelności i inne prawa, gdy ich wartość przekracza 10 000 zł.
- Zachowaj dokumenty firmy. Księgi, faktury i umowy pomogą syndykowi i Tobie.
- Wstrzymaj się z wyborem, kogo spłacić. Spłata jednego wierzyciela kosztem pozostałych albo wyzbywanie się majątku tuż przed wnioskiem syndyk oceni krytycznie.
Wniosek złożysz przez Krajowy Rejestr Zadłużonych albo na papierze. Różnice opisałem w artykule o wniosku przez KRZ lub na papierze.
Długi z zamkniętej firmy mogą zostać umorzone tak samo jak inne, ale sąd zapyta, jak powstały. Jeśli masz takie długi, przyślij listę wierzycieli i krótki opis historii firmy. Na bezpłatnej rozmowie sprawdzimy, czy upadłość konsumencka jest dla Ciebie właściwą drogą i co przygotować, zanim złożysz wniosek.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Tak, po wykreśleniu działalności z CEIDG. Upadłość konsumencka obejmuje osoby fizyczne, których upadłości nie można ogłosić według zasad dla przedsiębiorców (art. 491¹ ust. 1 Prawa upadłościowego), a sąd może umorzyć także długi z dawnej firmy.
Składki ZUS i podatki nie należą do zobowiązań wyłączonych z umorzenia w art. 491²¹ ust. 2. Umorzenie nie obejmuje natomiast grzywien orzeczonych przez sąd, na przykład wyrokiem w sprawie karnej skarbowej.
Zwykle do 36 miesięcy. Jeśli sąd ustali, że niewypłacalność powstała umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa, plan trwa od 36 do 84 miesięcy (art. 491¹⁵ ust. 1a). Przy spłacie co najmniej 70% długów plan trwa najwyżej rok, a przy 50% najwyżej dwa lata.
Tak, przez rok od wykreślenia z rejestru (art. 8 ust. 1 Prawa upadłościowego). Postępowanie toczy się wtedy według przepisów o upadłości konsumenckiej.
Długi przestały być do spłacenia?
Upadłość konsumencka może dać nowy start. Na bezpłatnej rozmowie sprawdzimy, czy to dobra droga w Twojej sytuacji.