Krótka odpowiedź: tak, jednoosobową działalność można zrestrukturyzować. Właściciel JDG jest przedsiębiorcą w rozumieniu Kodeksu cywilnego, więc ma dostęp do wszystkich czterech postępowań restrukturyzacyjnych. Najczęściej sprawdza się postępowanie o zatwierdzenie układu. Po obwieszczeniu w Krajowym Rejestrze Zadłużonych egzekucje stają, a Ty masz cztery miesiące, żeby zebrać głosy wierzycieli i złożyć wniosek do sądu. Mikroprzedsiębiorcę ustawa dodatkowo chroni przed wysokim wynagrodzeniem nadzorcy i zwalnia z testu zaspokojenia.
Czy jednoosobowa działalność gospodarcza może przejść restrukturyzację?
Może. Prawo restrukturyzacyjne obejmuje przedsiębiorców w rozumieniu Kodeksu cywilnego (art. 4 ust. 1 pkt 1). A art. 431 Kodeksu cywilnego mówi, że przedsiębiorcą jest między innymi osoba fizyczna, która we własnym imieniu prowadzi działalność gospodarczą lub zawodową. To po prostu Ty, jeśli masz wpis w CEIDG.
Drugi warunek dotyczy pieniędzy. Restrukturyzację można prowadzić wobec dłużnika niewypłacalnego albo dopiero zagrożonego niewypłacalnością, czyli takiego, którego sytuacja wskazuje, że wkrótce przestanie płacić (art. 6 ust. 1 i 3). Nie musisz więc czekać, aż komornik wejdzie na konto. Im wcześniej zaczniesz, tym więcej ruchów zostaje na planszy.
Jest jedna rzecz, o której przy JDG trzeba pamiętać od początku. W spółce długi ma spółka. W jednoosobowej firmie długi masz Ty, osobiście. Restrukturyzacja JDG to w praktyce porządkowanie zobowiązań konkretnego człowieka, dlatego plan trzeba ułożyć wyjątkowo starannie.
Który tryb restrukturyzacji wybrać dla JDG?
Ustawa zna cztery postępowania restrukturyzacyjne (art. 2):
- postępowanie o zatwierdzenie układu, w którym razem z nadzorcą układu sam zbierasz głosy wierzycieli, a sąd na końcu zatwierdza układ,
- przyspieszone postępowanie układowe,
- postępowanie układowe,
- postępowanie sanacyjne, czyli najgłębszą ingerencję, w której można przeprowadzić działania sanacyjne.
Dla większości jednoosobowych firm najlepszym wyborem jest postępowanie o zatwierdzenie układu. Zwykle jest najszybsze i najtańsze, a firmą nadal kierujesz Ty. Po inne tryby sięga się wtedy, gdy wierzyciele są skłóceni albo majątek wymaga mocniejszej ochrony. Szczegółowe porównanie znajdziesz w artykule Zatwierdzenie układu, PPU, układowe, sanacja: 4 tryby restrukturyzacji.
Jak postępowanie o zatwierdzenie układu chroni JDG przed komornikiem?
Wszystko zaczyna się od obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego w Krajowym Rejestrze Zadłużonych (KRZ). Nadzorca układu może je zrobić, gdy ma gotowy spis wierzytelności, spis wierzytelności spornych i wstępny plan restrukturyzacyjny (art. 226a ust. 1).
Od tego dnia stosuje się odpowiednio art. 256 i art. 312 ustawy (art. 226e). Co to oznacza w praktyce?
- Egzekucje skierowane do Twojego majątku zostają z mocy prawa zawieszone, a nowych nie można wszczynać. Wyjątki dotyczą m.in. alimentów.
- Kluczowe umowy są chronione. Przepisy o najmie lokalu, w którym działa firma, o leasingu, kredycie czy rachunku bankowym stosuje się odpowiednio, a to ogranicza możliwość ich wypowiedzenia z powodu zaległości sprzed postępowania.
Ta ochrona ma termin ważności. Jeśli w ciągu czterech miesięcy od obwieszczenia nie złożysz w sądzie wniosku o zatwierdzenie układu, skutki obwieszczenia wygasają z mocy prawa (art. 226g). I jeszcze jedno: obwieszczenie jest niedopuszczalne, jeżeli w ostatnich dziesięciu latach prowadziłeś już postępowanie o zatwierdzenie układu z takim obwieszczeniem albo umorzono wobec Ciebie postępowanie restrukturyzacyjne. Wyjątkiem jest umorzenie za zgodą rady wierzycieli (art. 226a ust. 2).
Komornik już zajął firmowe konto? Przeczytaj też Komornik zajął konto firmowe: co robić? i Moratorium na egzekucje: jak restrukturyzacja chroni firmę.
Nie wiesz, jak nowe przepisy wpływają na Twoją firmę?
Bezpłatna konsultacja z mec. Szałańskim. Sprawdzimy najlepszą ścieżkę dla Twojej sytuacji.
Jakie długi JDG obejmuje układ?
Przede wszystkim wierzytelności osobiste, które powstały przed dniem otwarcia postępowania, razem z odsetkami (art. 150 ust. 1). Ponieważ przy JDG dłużnikiem jest osoba fizyczna, zakres długów objętych układem, zwłaszcza tych niezwiązanych bezpośrednio z firmą, trzeba ocenić indywidualnie. Robi się to przed napisaniem propozycji układowych, nie po.
Układ nie obejmie (art. 151):
- alimentów i niektórych rent,
- roszczeń o wydanie mienia i zaniechanie naruszania praw,
- wynagrodzeń pracowników, chyba że pracownik zgodzi się na objęcie ich układem.
Osobną grupą są wierzyciele zabezpieczeni, na przykład hipoteką, zastawem albo przewłaszczeniem. Ustawa traktuje ich jako zabezpieczonych do wartości przedmiotu zabezpieczenia (art. 150 ust. 3). W tej części propozycje dla nich muszą dawać zaspokojenie nie gorsze niż w upadłości, chyba że sami zgodzą się na mniej korzystne warunki (art. 161a ust. 1 w zw. z art. 161 ust. 1a pkt 3).
ZUS i urząd skarbowy w układzie JDG
Zaległości w ZUS i w urzędzie skarbowym to najczęstsze długi jednoosobowych firm. Tu obowiązują dodatkowe reguły. Jeżeli ustępstwa wierzyciela publicznego mogłyby być pomocą publiczną, nadzorca przygotowuje test prywatnego wierzyciela (art. 140), a katalog dopuszczalnych form restrukturyzacji takich długów jest węższy (art. 156 ust. 3). Szczegóły opisałem w artykule ZUS i US w układzie: test prywatnego wierzyciela. A jeśli masz zaległości tylko wobec ZUS albo fiskusa, czasem wystarczy układ ratalny z ZUS lub urzędem skarbowym, bez sądu.
Ile kosztuje restrukturyzacja JDG?
| Koszt | Ile / jak ustalany | Podstawa |
|---|---|---|
| Opłata sądowa od wniosku o zatwierdzenie układu | 1000 zł (opłata stała) | art. 74 pkt 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych |
| Wynagrodzenie nadzorcy układu | ustalane w umowie; u mikroprzedsiębiorcy z ustawowym limitem | art. 35 ust. od 2 do 2b Prawa restrukturyzacyjnego |
| Test zaspokojenia | nie sporządza się, gdy dłużnik jest mikroprzedsiębiorcą | art. 10a ust. 4 Prawa restrukturyzacyjnego |
Dla większości JDG najważniejszy jest limit dla mikroprzedsiębiorców. Wynagrodzenie nadzorcy układu nie może przekroczyć 15% tego, co wierzyciele mają dostać według układu. Od nadwyżki ponad 100 000 zł limit spada do 3%, a od nadwyżki ponad 500 000 zł do 1% (art. 35 ust. 2a). Gdyby sąd prawomocnie odmówił zatwierdzenia układu albo postępowanie zostało umorzone, nadzorca mikroprzedsiębiorcy dostanie najwyżej dwukrotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, ogłaszanego przez Prezesa GUS (art. 35 ust. 2b). Więcej o kosztach przeczytasz w artykule Ile kosztuje postępowanie o zatwierdzenie układu.
Restrukturyzacja JDG krok po kroku w postępowaniu o zatwierdzenie układu
- Umowa z nadzorcą układu. Nadzorcą może być osoba fizyczna z licencją doradcy restrukturyzacyjnego albo spółka handlowa, która spełnia wymogi art. 24. Funkcję pełni od dnia zawarcia umowy, chyba że umowa stanowi inaczej (art. 210).
- Dzień układowy. Według stanu z tego dnia ustala się, kto głosuje i kogo obejmie układ. Dzień układowy przypada nie wcześniej niż cztery miesiące i nie później niż dzień przed złożeniem wniosku o zatwierdzenie układu (art. 211). Więcej: Dzień układowy w postępowaniu o zatwierdzenie układu.
- Spisy i wstępny plan. Spis wierzytelności, spis wierzytelności spornych i wstępny plan restrukturyzacyjny to warunek obwieszczenia w KRZ.
- Obwieszczenie w KRZ. Od tego dnia działa ochrona przed egzekucją (art. 226a, 226e).
- Głosy wierzycieli. Zbiera je nadzorca układu (art. 212). Układ jest przyjęty, gdy zagłosuje za nim większość głosujących wierzycieli, mających razem co najmniej dwie trzecie sumy wierzytelności głosujących (art. 119 ust. 1).
- Wniosek do sądu. Wniosek o zatwierdzenie układu trzeba złożyć w ciągu czterech miesięcy od obwieszczenia (art. 226g).
Restrukturyzacja JDG czy upadłość konsumencka?
Restrukturyzacja ma sens, dopóki firma działa i może zarobić na raty układowe. Jej celem jest uniknięcie upadłości przez zawarcie układu z wierzycielami (art. 3 ust. 1). Jeśli działalność nie ma już szans na zysk, lepszym wyjściem bywa upadłość. O różnicach piszę w artykułach Restrukturyzacja czy upadłość? i Jak ogłosić upadłość konsumencką w 2026 roku.
A gdyby postępowanie o zatwierdzenie układu się nie udało? Ustawa zostawia krótką furtkę. W terminie na zażalenie na odmowę zatwierdzenia układu albo w ciągu siedmiu dni od umorzenia postępowania możesz złożyć uproszczony wniosek o otwarcie postępowania sanacyjnego albo uproszczony wniosek o ogłoszenie upadłości (art. 226h).
To partia szachów, nie jeden ruch
Wierzyciele jednoosobowej firmy rzadko grają do jednej bramki. Bank pilnuje zabezpieczeń, leasingodawca chce odzyskać auto, ZUS działa według własnych procedur, a dostawca liczy, że spłacisz go szybciej niż innych. Dobra strategia przewiduje ich ruchy, zanim je wykonają: kiedy zrobić obwieszczenie, jak ułożyć propozycje, żeby zebrać dwie trzecie sumy wierzytelności, i co zrobić z umowami, bez których firma stanie.
Patrzę na to z dwóch stron stołu. Jestem radcą prawnym i licencjonowanym doradcą restrukturyzacyjnym (licencja nr 1306), ale od 1995 r. pracowałem też po stronie finansów: w bankowości korporacyjnej ING i w leasingu. Dlatego wiem, jak bank i leasingodawca czytają propozycje układowe.
Prowadzisz JDG w Warszawie albo na Podlasiu? Zobacz, jak wygląda restrukturyzacja JDG w Warszawie i restrukturyzacja JDG w Białymstoku. Sprawy z innych miast prowadzimy zdalnie.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Tak. Prawo restrukturyzacyjne stosuje się do przedsiębiorców w rozumieniu Kodeksu cywilnego (art. 4 ust. 1 pkt 1), a przedsiębiorcą jest m.in. osoba fizyczna prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą (art. 43¹ KC). Warunkiem jest niewypłacalność albo zagrożenie niewypłacalnością (art. 6).
Od obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego w KRZ. Jeżeli w ciągu czterech miesięcy dłużnik nie złoży wniosku o zatwierdzenie układu, skutki obwieszczenia wygasają z mocy prawa (art. 226g Prawa restrukturyzacyjnego).
Opłata sądowa od wniosku o zatwierdzenie układu wynosi 1000 zł. Wynagrodzenie nadzorcy układu ustala umowa, a u mikroprzedsiębiorcy nie może przekroczyć 15% zaspokojenia wierzycieli z niższymi progami powyżej 100 000 zł i 500 000 zł (art. 35 ust. 2a). Mikroprzedsiębiorca nie musi mieć testu zaspokojenia (art. 10a ust. 4).
Wierzytelności publiczne mogą być objęte układem, ale gdy ustępstwa stanowiłyby pomoc publiczną, nadzorca sporządza test prywatnego wierzyciela (art. 140), a formy restrukturyzacji są ograniczone (art. 156 ust. 3).
Układ zostaje przyjęty, jeżeli wypowie się za nim większość głosujących wierzycieli, mających łącznie co najmniej dwie trzecie sumy wierzytelności przysługujących głosującym (art. 119 ust. 1). Przy głosowaniu w grupach obowiązują odrębne zasady (art. 119 ust. 2 i 3).
Rozważasz restrukturyzację pod nowe przepisy?
Po nowelizacji strategia (dobór trybu, konstrukcja grup, wycena zabezpieczeń) decyduje o powodzeniu układu. Umów bezpłatną konsultację z mec. Szałańskim.