1. Sytuacja wyjściowa — rolnik bez wyjścia
Pan Stanisław (imię zmienione), 56 lat, rolnik z gminy Sokółka w województwie podlaskim. Prowadził rodzinne gospodarstwo rolne o powierzchni 45 ha — głównie produkcja mleczna (stado 30 krów mlecznych rasy HF) i uprawa zbóż. Gospodarstwo w rodzinie od trzech pokoleń.
Kłopoty zaczęły się w 2023 roku, gdy nałożyły się trzy czynniki:
- Spadek cen mleka — cena skupu spadła z 2,40 zł/l do 1,60 zł/l, co oznaczało spadek rocznych przychodów o ok. 180 000 zł.
- Susza i klęska żywiołowa — susza w 2023 r. zniszczyła 40% plonów zbożowych i znacząco zmniejszyła zbiory pasz. Pan Stanisław musiał dokupować pasze po zawyżonych cenach.
- Spłata kredytu inwestycyjnego — w 2021 r. Pan Stanisław zaciągnął kredyt w banku spółdzielczym na modernizację obory i zakup dojarki (350 000 zł na 10 lat). Raty po 4 000 zł/mies. stały się niemożliwe do obsługi przy obniżonych przychodach.
Łączne zobowiązania na dzień konsultacji: 650 000 zł
Bank wypowiedział umowę kredytu i wszczął egzekucję. Komornik wpisał zajęcie nieruchomości — 45 ha ziemi rolnej, obora, dom mieszkalny. Licytacja komornicza mogła oznaczać utratę gospodarstwa, które od trzech pokoleń stanowiło podstawę utrzymania rodziny.
Problem rolnika: brak zdolności upadłościowej
Zgodnie z art. 6 ust. 1 Prawa upadłościowego, nie można ogłosić upadłości osoby fizycznej prowadzącej gospodarstwo rolne, jeżeli nie prowadzi ona innej działalności gospodarczej lub zawodowej. Pan Stanisław prowadził wyłącznie gospodarstwo rolne — nie mógł ogłosić upadłości. Upadłość konsumencka też nie wchodziła w grę — był aktywnym rolnikiem, nie konsumentem.
2. Dlaczego upadłość nie była opcją
Wielu rolników w trudnej sytuacji finansowej myśli o upadłości jako o „łatwym wyjściu". Problem polega na tym, że polskie prawo upadłościowe wyłącza rolników z kręgu podmiotów mogących ogłosić upadłość (art. 6 ust. 1 Prawa upadłościowego). To wyłączenie dotyczy rolników indywidualnych, którzy nie prowadzą innej działalności gospodarczej lub zawodowej.
Wyjątki:
Pan Stanisław nie chciał ani zamykać gospodarstwa, ani otwierać fikcyjnej działalności. Chciał ratować to, co budowały trzy pokolenia.
Jedyna droga: restrukturyzacja
Prawo restrukturyzacyjne, w odróżnieniu od prawa upadłościowego, nie wyłącza rolników. Art. 4 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego stanowi, że dłużnikiem uprawnionym do skorzystania z restrukturyzacji jest każda osoba fizyczna, osoba prawna i inna jednostka organizacyjna. Rolnik indywidualny jak najbardziej mieści się w tej definicji — postępowanie o zatwierdzenie układu to jedyna formalna ścieżka oddłużenia dla rolnika, który chce kontynuować produkcję.
3. Strategia — postępowanie o zatwierdzenie układu z uwzględnieniem specyfiki rolnej
Po analizie sytuacji Pana Stanisława w naszym biurze w Białymstoku (ul. Pułaskiego 33) zaproponowaliśmy Postępowanie o Zatwierdzenie Układu. Specyfika sprawy rolniczej wymagała dodatkowych elementów:
- Sezonowość przychodów — rolnik nie generuje stałych miesięcznych przychodów jak firma. Przychody z mleka są comiesięczne, ale ze zbóż — sezonowe (żniwa). Propozycje układowe musiały to uwzględniać.
- ARiMR jako wierzyciel publiczny — Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa to specyficzny wierzyciel. Zwrot dopłat wynika z naruszenia warunków programu — ARiMR ma ograniczone możliwości negocjacyjne (działa w ramach przepisów o finansach publicznych).
- Ziemia jako majątek nielikwidowalny — w restrukturyzacji rolnika ziemia musi pozostać, bo jest podstawą produkcji i spłaty zobowiązań. Plan restrukturyzacyjny musiał wykazać, że utrzymanie ziemi jest korzystniejsze dla wierzycieli niż jej licytacja.
- Ograniczenia ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego — sprzedaż ziemi rolnej podlega ograniczeniom (prawo pierwokupu KOWR), co obniża cenę uzyskiwaną na licytacji komorniczej. Argument dla wierzycieli: w układzie dostaną więcej niż z licytacji.
4. Przygotowanie — analiza zdolności płatniczej gospodarstwa
Kluczowym dokumentem był plan restrukturyzacyjny z projekcją finansową uwzględniającą sezonowość produkcji rolnej:
Przychody roczne (prognoza po restrukturyzacji)
Koszty roczne (po optymalizacji)
Roczna nadwyżka na obsługę długu: ok. 233 500 zł, czyli ok. 19 460 zł/mies. Przy zadłużeniu 650 000 zł i układzie na 5 lat — rata miesięczna ok. 10 830 zł. Nadwyżka wystarczająca z marginesem bezpieczeństwa.
5. Przebieg postępowania
Sporządzenie spisu wierzytelności, planu restrukturyzacyjnego z projekcją rolną, testu prywatnego wierzyciela (w licytacji wierzyciele odzyskaliby ok. 40% — ziemia rolna sprzedaje się na licytacjach poniżej wartości rynkowej ze względu na ograniczenia obrotu). Zawarcie umowy z nadzorcą układu.
Tydzień 4: Obwieszczenie w KRZNadzorca dokonał obwieszczenia. Od tego dnia: zawieszenie egzekucji, wycofanie zajęcia nieruchomości, odblokowanie konta w banku spółdzielczym. Pan Stanisław mógł wreszcie normalnie prowadzić gospodarstwo — kupować paszę, opłacać weterynarza, tankować maszyny.
Tydzień 5-12: Negocjacje z wierzycielamiNajtrudniejszym wierzycielem okazała się ARiMR. Agencja początkowo odmawiała uczestnictwa w układzie, powołując się na przepisy o finansach publicznych. Po przedstawieniu opinii prawnej potwierdzającej dopuszczalność udziału ARiMR w postępowaniu restrukturyzacyjnym — Agencja wyraziła zgodę na układ z warunkami: pełna spłata kapitału, odsetki ustawowe, okres spłaty nie dłuższy niż 5 lat.
Tydzień 13: GłosowanieZa układem głosowali wierzyciele reprezentujący 74% sumy wierzytelności: bank spółdzielczy, ARiMR, dostawca pasz, Urząd Skarbowy. KRUS wstrzymał się od głosu.
Tydzień 14-18: Zatwierdzenie i uprawomocnienieWniosek o zatwierdzenie układu złożono do Sądu Rejonowego w Białymstoku, VIII Wydział Gospodarczy (ul. Mickiewicza 103). Sąd zatwierdził układ. Nikt nie złożył zażalenia. Układ stał się prawomocny.
6. Warunki układu
Bank spółdzielczy (310 000 zł)
ARiMR (185 000 zł)
Dostawca pasz, KRUS, US (łącznie 155 000 zł)
Efekt: 45 ha ziemi ocalonych, gospodarstwo działa
Łączne oszczędności z umorzenia odsetek: 67 000 zł. Spłata rozłożona na 5 lat z uwzględnieniem sezonowości (wyższe raty po żniwach, niższe zimą). Ziemia, obora, dom — wszystko pozostało w rodzinie. Komornik umorzył postępowanie egzekucyjne, zajęcie nieruchomości zostało wykreślone.
7. Specyfika restrukturyzacji rolnej — lekcje z tej sprawy
8. Sytuacja dzisiaj
Na marzec 2026 gospodarstwo Pana Stanisława:
„Myślałem, że stracę wszystko — ziemię, którą uprawiał mój ojciec i dziadek. Kancelaria Szałański pokazała mi, że jest wyjście. Dziś spłacam raty i widzę przyszłość dla syna." — Pan Stanisław, rolnik z Podlasia
Prowadzisz gospodarstwo rolne i masz problemy z długami?
Jako rolnik nie możesz ogłosić upadłości — ale możesz skorzystać z restrukturyzacji. Skontaktuj się z nami — znamy specyfikę rolniczą i pomożemy ochronić ziemię. Biuro w Białymstoku: ul. Pułaskiego 33.
+48 573 580 873