Restrukturyzacja zadłużenia rolników 2025 — nowe przepisy wstrzymują egzekucję

Prowadzisz gospodarstwo rolne i toniesz w długach? Komornik zapowiedział licytację ziemi lub maszyn? Od 19 sierpnia 2025 roku obowiązują znowelizowane przepisy ustawy o restrukturyzacji zadłużenia podmiotów prowadzących gospodarstwa rolne, które wprowadzają przełomową zmianę: samo złożenie wniosku do Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa (KOWR) automatycznie wstrzymuje egzekucję komorniczą. To pierwszy raz, gdy polski ustawodawca dał rolnikom tak silne narzędzie ochrony przed utratą gospodarstwa.

W tym artykule wyjaśniam krok po kroku, jak działa nowelizacja, kto może z niej skorzystać, jakie dokumenty przygotować i kiedy warto rozważyć alternatywne ścieżki prawne. Jeśli Twoje gospodarstwo rolne jest zagrożone egzekucją — przeczytaj ten przewodnik do końca. Wiedza o nowych przepisach może uratować Twój dorobek życia.

1. Co zmieniła nowelizacja z 19 sierpnia 2025 roku?

Ustawa z dnia 9 listopada 2018 r. o restrukturyzacji zadłużenia podmiotów prowadzących gospodarstwa rolne (Dz.U. 2018 poz. 2073 ze zm.) miała od początku pomagać rolnikom w wyjściu ze spirali zadłużenia. W praktyce jednak jej zastosowanie było ograniczone — procedura trwała długo, a w międzyczasie komornicy prowadzili egzekucje bez przeszkód. Rolnik, który złożył wniosek do KOWR, nie miał żadnej gwarancji, że zanim urząd rozpatrzy sprawę, gospodarstwo nie zostanie zlicytowane.

Nowelizacja z 19 sierpnia 2025 roku wprowadza trzy kluczowe zmiany:

1. Automatyczne zawieszenie egzekucji — złożenie kompletnego wniosku do KOWR powoduje z mocy prawa zawieszenie toczących się postępowań egzekucyjnych wobec majątku wchodzącego w skład gospodarstwa rolnego.
2. Rozszerzony katalog form restrukturyzacji — oprócz dotychczasowego przejęcia długu przez KOWR, nowelizacja wprowadza możliwość rozłożenia zadłużenia na raty (do 10 lat), umorzenia części odsetek oraz mediacji z wierzycielami prowadzonej przez KOWR.
3. Skrócone terminy rozpatrywania wniosków — KOWR ma obowiązek wydać decyzję w ciągu 90 dni od złożenia kompletnego wniosku (wcześniej nie było sztywnego terminu, a sprawy ciągnęły się miesiącami).

Nowelizacja stanowi odpowiedź ustawodawcy na rosnącą skalę problemu zadłużenia w polskim rolnictwie. Według danych Krajowego Rejestru Długów, na koniec 2024 roku łączne zadłużenie rolników w Polsce przekroczyło 1,8 mld zł, a liczba gospodarstw z zaległościami wzrosła o 14% rok do roku. Szczególnie dotknięte są regiony wschodniej Polski — województwo podlaskie, lubelskie i warmińsko-mazurskie, gdzie rozdrobnienie ziemi i niskie ceny skupu potęgują problem.

2. Automatyczne wstrzymanie egzekucji — jak to działa?

To najważniejsza zmiana w nowelizacji i jednocześnie najczęściej pytany temat na konsultacjach z rolnikami. Mechanizm działa następująco:

Krok po kroku — od wniosku do wstrzymania komornika

1. Rolnik składa wniosek o restrukturyzację zadłużenia do oddziału terenowego KOWR właściwego ze względu na położenie gospodarstwa.
2. KOWR sprawdza kompletność wniosku — w ciągu 14 dni od wpływu. Jeśli wniosek jest niekompletny, KOWR wzywa do uzupełnienia braków (termin: 21 dni).
3. Wniosek uznany za kompletny — KOWR wydaje postanowienie o wszczęciu postępowania restrukturyzacyjnego i natychmiast zawiadamia o tym fakcie wszystkie organy egzekucyjne (komorników, naczelników urzędów skarbowych) prowadzące postępowania wobec majątku rolnika.
4. Egzekucja zostaje zawieszona z mocy prawa — komornik ma obowiązek wstrzymać wszystkie czynności egzekucyjne wobec składników majątku wchodzących w skład gospodarstwa rolnego. Dotyczy to zarówno nieruchomości (ziemia, budynki gospodarcze), jak i ruchomości (maszyny rolnicze, zwierzęta hodowlane, zapasy).
5. Zawieszenie trwa do momentu zakończenia postępowania restrukturyzacyjnego (wydania decyzji końcowej przez KOWR) lub umorzenia postępowania.

Czego zawieszenie egzekucji NIE obejmuje?

Warto wiedzieć, że automatyczne zawieszenie ma swoje granice:

• Nie obejmuje majątku osobistego rolnika niezwiązanego z gospodarstwem rolnym (np. samochód osobowy, mieszkanie w mieście).
• Nie obejmuje egzekucji alimentów — alimenty mają priorytet i są egzekwowane niezależnie od postępowania restrukturyzacyjnego.
• Nie obejmuje zajęć dokonanych przed złożeniem wniosku — jeśli komornik już zajął konto bankowe, środki zajęte przed datą zawieszenia nie są zwracane. Natomiast dalsze zajęcia są wstrzymane.
• Nie chroni przed nałożeniem nowych zajęć przez organy podatkowe za zobowiązania publicznoprawne powstałe po złożeniu wniosku.

3. Kto może skorzystać z nowych przepisów?

Nie każdy zadłużony rolnik automatycznie kwalifikuje się do restrukturyzacji przez KOWR. Ustawa precyzyjnie określa warunki, które muszą być spełnione łącznie:

Warunki podmiotowe — kto jest uprawniony?

• Osoby fizyczne prowadzące gospodarstwo rolne — dotyczy to zarówno indywidualnych rolników, jak i współmałżonków prowadzących wspólne gospodarstwo.
• Osoby prawne — spółki prawa handlowego (np. sp. z o.o., spółki akcyjne) prowadzące działalność rolniczą.
• Jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej — np. spółki jawne, partnerskie, komandytowe prowadzące gospodarstwa rolne.

Warunki przedmiotowe — jakie gospodarstwo się kwalifikuje?

• Gospodarstwo o powierzchni co najmniej 1 ha użytków rolnych lub generujące przychód z produkcji rolnej na poziomie min. 5 000 zł rocznie (obejmuje to także gospodarstwa specjalistyczne — szklarnie, hodowle, pasieki).
• Rolnik posiada nadany numer identyfikacyjny w ARiMR (Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa).
• Zadłużenie zagraża dalszemu prowadzeniu działalności rolniczej — tzn. rolnik nie jest w stanie regulować zobowiązań w terminach, a dalsze prowadzenie egzekucji doprowadziłoby do likwidacji gospodarstwa.

Kto NIE może skorzystać?

• Rolnik, wobec którego ogłoszono upadłość (postanowienie sądu o ogłoszeniu upadłości jest prawomocne).
• Rolnik, który w ciągu ostatnich 10 lat korzystał z restrukturyzacji przez KOWR i zakończył ją z wynikiem pozytywnym (ograniczenie powtórne).
• Osoba, która zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej — samo posiadanie ziemi bez jej uprawiania nie wystarczy.
• Podmiot, wobec którego toczy się już postępowanie restrukturyzacyjne na podstawie Prawa restrukturyzacyjnego (ustawa z 15 maja 2015 r.).

4. Przejęcie gospodarstwa przez KOWR — ratunek czy pułapka?

Jedną z form restrukturyzacji przewidzianych w ustawie jest przejęcie gospodarstwa rolnego przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa. To rozwiązanie budzi najwięcej emocji i wątpliwości wśród rolników — dlatego wyjaśniam je szczegółowo.

Na czym polega przejęcie?

KOWR może przejąć własność gospodarstwa rolnego (w całości lub w części), a w zamian spłaca zobowiązania rolnika wobec wierzycieli do wysokości wartości przejętego majątku. Rolnik zostaje uwolniony od długów objętych restrukturyzacją. To mechanizm zbliżony koncepcyjnie do konwersji długu na majątek — KOWR de facto „kupuje" gospodarstwo, ale zamiast płacić rolnikowi, spłaca jego wierzycieli.

Co dzieje się po przejęciu?

• Rolnik otrzymuje prawo do dzierżawy przejętego gospodarstwa na preferencyjnych warunkach — okres dzierżawy wynosi do 10 lat, a czynsz dzierżawny jest ustalany poniżej stawek rynkowych (zwykle 50-70% stawki rynkowej).
• Prawo pierwokupu — rolnik ma zagwarantowane prawo pierwokupu gospodarstwa po zakończeniu dzierżawy, po cenie ustalonej przez rzeczoznawcę.
• Kontynuacja produkcji — rolnik nadal prowadzi gospodarstwo, tyle że jako dzierżawca, nie właściciel. Z punktu widzenia codziennego funkcjonowania zmienia się niewiele.
• Dotacje i dopłaty — rolnik-dzierżawca zachowuje prawo do dopłat bezpośrednich, płatności ONW i innych programów wsparcia ARiMR.

Kiedy przejęcie przez KOWR ma sens?

Przejęcie to rozwiązanie ostateczne — stosowane, gdy zadłużenie jest tak wysokie, że żadna inna forma restrukturyzacji (rozłożenie na raty, mediacja z wierzycielami) nie wystarczy. W mojej praktyce rekomenduję je w sytuacjach, gdy:

1. Zadłużenie przekracza 70-80% wartości gospodarstwa — rolnik nie jest w stanie spłacić go nawet w ratach rozłożonych na 10 lat.
2. Komornik prowadzi egzekucję z nieruchomości i licytacja jest realna — przejęcie przez KOWR jest lepszą alternatywą niż sprzedaż licytacyjna po zaniżonej cenie.
3. Rolnik jest stosunkowo młody (do 55 lat) i ma realną szansę na odkupienie gospodarstwa po 10 latach dzierżawy.

5. Inne ścieżki prawne dla zadłużonych rolników

Restrukturyzacja przez KOWR to nie jedyna opcja. W zależności od struktury zadłużenia, rodzaju wierzycieli i wielkości gospodarstwa, rolnik może skorzystać z kilku alternatywnych narzędzi prawnych.

Postępowanie o zatwierdzenie układu

Postępowanie o zatwierdzenie układu na podstawie Prawa restrukturyzacyjnego (art. 210-226) to procedura, w której rolnik (jako przedsiębiorca) zawiera układ z wierzycielami przy pomocy licencjonowanego doradcy restrukturyzacyjnego. Nadzorca układu pomaga sporządzić plan restrukturyzacji, negocjuje z wierzycielami i zbiera głosy za układem. Jeśli większość wierzycieli (mających łącznie 2/3 wartości wierzytelności) zaakceptuje propozycje układowe, sąd zatwierdza układ.

Zaletą postępowania o zatwierdzenie układu jest to, że rolnik zachowuje pełną własność gospodarstwa, a układ może przewidywać rozłożenie długów na raty, odroczenie terminów płatności, a nawet częściowe umorzenie zobowiązań. Procedura jest szybsza niż postępowanie przez KOWR — od otwarcia do głosowania mija zwykle 2-4 miesiące.

Więcej o tym postępowaniu przeczytasz w naszym artykule: Restrukturyzacja czy upadłość — co wybrać?

Negocjacje z bankiem i restrukturyzacja kredytu

Jeśli głównym źródłem zadłużenia jest kredyt bankowy (hipoteczny, obrotowy, inwestycyjny), warto przed złożeniem wniosku do KOWR podjąć próbę negocjacji bezpośrednio z bankiem. Banki — zwłaszcza te z portfelem rolniczym (Bank Gospodarstwa Krajowego, banki spółdzielcze) — często wolą renegocjować warunki kredytu niż prowadzić egzekucję z nieruchomości rolnej, która jest trudna do sprzedania.

Możliwe rozwiązania w ramach negocjacji bankowych:

• Wydłużenie okresu kredytowania — rozciągnięcie spłat na dłuższy okres obniża miesięczną ratę.
• Karencja w spłacie kapitału — bank może zgodzić się na okres (6-24 miesiące), w którym rolnik płaci tylko odsetki.
• Konsolidacja zadłużenia — połączenie kilku kredytów w jeden z niższym oprocentowaniem.
• Umorzenie części odsetek karnych — banki często rezygnują z odsetek za zwłokę, jeśli rolnik przedstawi wiarygodny plan spłaty.

Upadłość konsumencka rolnika

Rolnik prowadzący gospodarstwo rolne bez wpisu do CEIDG (tj. nieprowadzący pozarolniczej działalności gospodarczej) ma status konsumenta w rozumieniu Prawa upadłościowego. Oznacza to, że może złożyć wniosek o upadłość konsumencką. To rozwiązanie ostateczne — prowadzi do likwidacji majątku (w tym gospodarstwa), ale umożliwia pełne oddłużenie.

Upadłość konsumencka ma sens, gdy:

• Zadłużenie znacznie przewyższa wartość gospodarstwa,
• rolnik nie ma realnych szans na kontynuowanie działalności rolniczej,
• celem jest całkowite uwolnienie się od długów i rozpoczęcie nowego rozdziału.

Wstrzymanie licytacji komorniczej — droga sądowa

Niezależnie od procedury KOWR, rolnik może złożyć do sądu wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 821 Kodeksu postępowania cywilnego. Sąd może zawiesić egzekucję, jeśli uzna, że rolnik wykaże szczególne okoliczności (np. złożenie wniosku do KOWR, podjęcie negocjacji z wierzycielem). Więcej na ten temat w artykule: Postępowanie o zatwierdzenie układu a wstrzymanie licytacji komorniczej.

6. Zadłużenie rolników w liczbach — statystyki 2024/2025

Skala problemu zadłużenia w polskim rolnictwie rośnie z roku na rok. Poniżej zestawienie kluczowych danych, które obrazują sytuację:

Dane pokazują wyraźnie, że nowelizacja z 19 sierpnia 2025 roku przyniosła zamierzony efekt — liczba wniosków wzrosła ponad dwukrotnie w ciągu zaledwie 7 miesięcy od wejścia w życie nowych przepisów. Automatyczne wstrzymanie egzekucji okazało się silnym impulsem dla rolników, którzy wcześniej obawiali się, że procedura KOWR nie zdąży ich ochronić.

Niepokojący jest natomiast rosnący udział zadłużenia krótkoterminowego (zobowiązania handlowe, faktury za nawozy, paliwo, pasze). Rolnicy coraz częściej finansują bieżącą produkcję długiem — co przy niskich cenach skupu i rosnących kosztach produkcji tworzy spiralę, z której trudno się wydostać bez profesjonalnej pomocy.

7. Komentarz eksperta — mec. Mariusz Szałański

Nowelizacja z 19 sierpnia 2025 roku to przełom dla polskich rolników. Od lat obserwuję w mojej praktyce, jak rolnicy z Podlasia i Mazowsza tracą dorobek pokoleń przez spiralę zadłużenia, której nie potrafią przerwać. Mechanizm automatycznego zawieszenia egzekucji po złożeniu wniosku do KOWR wyrównuje szanse — daje rolnikowi czas na oddech i realną szansę na uratowanie gospodarstwa.

Jednocześnie przestrzegam przed nadmiernym optymizmem. Sam wniosek do KOWR nie rozwiąże problemu zadłużenia — to dopiero początek procesu. Kluczowe jest przygotowanie wiarygodnego planu restrukturyzacji, który pokaże, że gospodarstwo ma szansę na rentowność po oddłużeniu. Dlatego rekomenduję, żeby przed złożeniem wniosku skonsultować się z doradcą restrukturyzacyjnym — profesjonalista pomoże dobrać optymalną ścieżkę i przygotować dokumentację, która przekona KOWR.

Z naszego doświadczenia wynika, że wnioski przygotowane z udziałem doradcy mają trzykrotnie wyższy wskaźnik pozytywnych decyzji niż wnioski składane samodzielnie.

— Mariusz Szałański, radca prawny, doradca restrukturyzacyjny (lic. nr 1306)

Nasza kancelaria prowadzi sprawy restrukturyzacyjne rolników z całej Polski, ze szczególnym uwzględnieniem województwa podlaskiego i mazowieckiego. Biura znajdują się w Białymstoku (ul. Pułaskiego 33) i Warszawie (ul. Piękna 24/26A). Konsultacje zdalne prowadzimy dla rolników z każdego regionu kraju.

8. 5 praktycznych kroków dla zadłużonego rolnika

Jeśli Twoje gospodarstwo jest zagrożone egzekucją, nie czekaj — działaj według poniższego planu:

9. FAQ — najczęściej zadawane pytania

1. Czy wniosek do KOWR automatycznie wstrzymuje egzekucję komorniczą?

Tak — od 19 sierpnia 2025 roku samo złożenie kompletnego wniosku o restrukturyzację zadłużenia do KOWR powoduje automatyczne zawieszenie toczących się postępowań egzekucyjnych wobec gospodarstwa rolnego. Komornik ma obowiązek wstrzymać czynności egzekucyjne z chwilą otrzymania zawiadomienia od KOWR. To kluczowa zmiana w stosunku do poprzedniego stanu prawnego, gdzie rolnik musiał osobno wnioskować do sądu o zawieszenie egzekucji.

2. Kto może złożyć wniosek o restrukturyzację zadłużenia rolnika?

Wniosek może złożyć osoba fizyczna lub prawna prowadząca gospodarstwo rolne o powierzchni co najmniej 1 ha użytków rolnych (lub generujące przychód z produkcji rolnej min. 5 000 zł rocznie), która posiada zadłużenie zagrażające dalszemu prowadzeniu działalności rolniczej. Rolnik musi mieć nadany numer identyfikacyjny w ARiMR i nie może być w stanie upadłości.

3. Czy KOWR może przejąć moje gospodarstwo rolne?

Tak, ale tylko za Twoją zgodą i na określonych warunkach. KOWR przejmuje gospodarstwo, spłacając Twoje długi, a Ty otrzymujesz prawo do dzierżawy na preferencyjnych warunkach (do 10 lat) z prawem pierwokupu. To rozwiązanie ostateczne — stosowane, gdy inne formy restrukturyzacji (raty, mediacja) nie wystarczą. Decyzję o przejęciu podejmujesz Ty — KOWR nie może przejąć gospodarstwa wbrew woli rolnika.

4. Ile trwa procedura restrukturyzacji zadłużenia rolnika przez KOWR?

Od złożenia kompletnego wniosku do wydania decyzji — do 90 dni (nowelizacja wprowadziła sztywny termin). Sam plan restrukturyzacji może obejmować okres do 10 lat. Kluczowe jest, że już od momentu uznania wniosku za kompletny (do 14 dni od złożenia) egzekucja jest zawieszona, co daje rolnikowi oddech finansowy na czas trwania procedury.

5. Czy mogę jednocześnie korzystać z restrukturyzacji KOWR i postępowania o zatwierdzenie układu?

Co do zasady nie — rolnik powinien wybrać jedną ścieżkę restrukturyzacji. Jednak jeśli wniosek do KOWR zostanie odrzucony, rolnik może następnie złożyć wniosek o otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego na zasadach ogólnych (postępowanie o zatwierdzenie układu). Warto skonsultować wybór ścieżki z doradcą restrukturyzacyjnym, bo decyzja zależy od struktury zadłużenia i rodzaju wierzycieli.

6. Jakie dokumenty potrzebuję do wniosku o restrukturyzację zadłużenia rolnika?

Do wniosku należy dołączyć: aktualny wypis z ewidencji gruntów, zaświadczenie o nadaniu numeru identyfikacyjnego ARiMR, wykaz wszystkich wierzycieli z kwotami zadłużenia, plan restrukturyzacji gospodarstwa (w tym prognozę przychodów), dokumenty potwierdzające dochody z ostatnich 3 lat, oświadczenie o stanie majątkowym oraz kopie umów kredytowych i pożyczkowych. KOWR może też zażądać dodatkowych dokumentów w toku postępowania.

Czytaj również

Restrukturyzacja czy upadłość — co wybrać?

Restrukturyzacja

Postępowanie o zatwierdzenie układu a wstrzymanie licytacji komorniczej

Restrukturyzacja

Ile kosztuje restrukturyzacja firmy? Pełny cennik 2026

Restrukturyzacja

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Podstawy prawne: ustawa z 9 listopada 2018 r. o restrukturyzacji zadłużenia podmiotów prowadzących gospodarstwa rolne (Dz.U. 2018 poz. 2073 ze zm.), nowelizacja z 19 sierpnia 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 1287), Prawo restrukturyzacyjne (Dz.U. 2015 poz. 978 ze zm.), art. 821 Kodeksu postępowania cywilnego. W sprawach indywidualnych skonsultuj się z radcą prawnym lub doradcą restrukturyzacyjnym.