Ugoda z wierzycielami bez sądu czy postępowanie o zatwierdzenie układu? Porównanie

Krótka odpowiedź: ugoda bez sądu wiąże tylko wierzycieli, którzy ją podpiszą, i sama nie zatrzymuje komornika. Wystarcza, gdy masz kilku wierzycieli i każdy z nich chce się porozumieć. Postępowanie o zatwierdzenie układu działa inaczej: układ przyjęty wymaganą większością wiąże także tych, którzy głosowali przeciw (art. 119 ust. 1 i art. 166 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego), a od obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego egzekucje z majątku firmy ulegają zawieszeniu (art. 226e w związku z art. 312 ust. 1). Jeden wierzyciel, który mówi „nie”, decyduje więc zwykle o wyborze drogi.

Masz siedmiu wierzycieli. Sześciu jest gotowych rozmawiać o ratach, a siódmy już skierował sprawę do komornika. Czy da się to załatwić przy stole, bez sądu, czy trzeba sięgnąć po układ?

W tym artykule porównuję obie drogi z punktu widzenia firmy: kogo wiążą, czy chronią przed komornikiem, co oznaczają dla zarządu i jakie mają skutki podatkowe. Jeśli komornik prowadzi już egzekucję i szukasz porozumienia z jednym wierzycielem, zajrzyj do poradnika o ugodzie z wierzycielem w egzekucji.

Czym jest ugoda z wierzycielami bez sądu?

Ugoda to umowa, w której strony czynią sobie wzajemne ustępstwa, żeby usunąć niepewność co do roszczeń, zapewnić ich wykonanie albo zakończyć spór (art. 917 Kodeksu cywilnego). W praktyce firmy zawierają ją jako aneks do umowy kredytu, porozumienie ratalne z dostawcą albo umowę o częściowe umorzenie długu.

Z dwoma wierzycielami publicznymi rozmawiasz inaczej. ZUS zawiera umowę o rozłożenie należności na raty, a urząd skarbowy wydaje decyzję o ratach lub odroczeniu. To ulgi według odrębnych przepisów, nie ugoda w rozumieniu Kodeksu cywilnego. Opisałem je w artykułach o ratach w ZUS i o ratach w urzędzie skarbowym.

Ugoda czy postępowanie o zatwierdzenie układu? Porównanie

KwestiaUgoda bez sąduPostępowanie o zatwierdzenie układu
Kogo wiążeTylko strony umowyWierzycieli, których wierzytelności są objęte układem, także głosujących przeciw (art. 166 ust. 1)
Czyja zgodaKażdego wierzyciela z osobnaWiększość głosujących, mająca co najmniej dwie trzecie sumy ich wierzytelności (art. 119 ust. 1)
EgzekucjaTrwa, chyba że wierzyciel złoży wniosek o zawieszenie albo umorzenie (art. 820 § 1 i art. 825 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego)Od obwieszczenia ulega zawieszeniu z mocy prawa, poza m.in. alimentami (art. 226e w związku z art. 312 ust. 1 i 5)
Leasing, kredyt, najemBez ochrony ustawowejOd obwieszczenia co do zasady zakaz wypowiadania najmu lokalu, leasingu, kredytu i innych kluczowych umów, z wyjątkami (art. 226e w związku z art. 256)
Wniosek wierzyciela o upadłośćSąd może go rozpoznaćOd obwieszczenia do złożenia wniosku o zatwierdzenie układu albo prawomocnego umorzenia postępowania nie można ogłosić upadłości (art. 9a ust. 2 Prawa upadłościowego)
Odpowiedzialność zarządu spółkiUgoda nie jest podstawą uwolnienia się z art. 299 § 2 Kodeksu spółek handlowychPostanowienie o zatwierdzeniu układu wydane we właściwym czasie jest jedną z podstaw uwolnienia się (art. 299 § 2 KSH, art. 21 ust. 3 Prawa upadłościowego). Samo obwieszczenie nie wystarcza
Podatek od umorzonej części długuCo do zasady przychódUmorzenie związane z postępowaniem restrukturyzacyjnym nie jest przychodem
JawnośćNie podlega obwieszczeniu, a poufność zapewnia klauzula w umowieObwieszczenie w Krajowym Rejestrze Zadłużonych (art. 226a ust. 1)
CzasTyle, ile trwają negocjacjeWniosek o zatwierdzenie układu w ciągu czterech miesięcy od obwieszczenia, inaczej skutki obwieszczenia wygasają z mocy prawa (art. 226g)

Kiedy ugoda wystarczy?

Ugoda to szybsza i tańsza droga, a do tego nikt jej nie obwieszcza. Ma sens, gdy:

Spisz ugodę starannie. Wskaż kwotę, harmonogram, skutki opóźnienia oraz to, co wierzyciel zrobi z egzekucją: złoży wniosek o zawieszenie czy o umorzenie. Bez tego zapisu komornik prowadzi postępowanie dalej.

Kiedy ugoda nie wystarczy?

Ugoda przestaje działać, gdy choć jeden ważny wierzyciel się nie zgadza. Każdy, kto nie podpisał, może dalej egzekwować dług, a pieniądze, które obiecałeś pozostałym, mogą trafić do komornika.

Postępowanie o zatwierdzenie układu warto policzyć, gdy:

Firmie brakuje płynności?

Porozmawiajmy o tym, ile i komu firma jest winna. Pierwsza rozmowa jest bezpłatna.

Jakie ryzyka niesie ugoda bez sądu?

Negocjacje nie wstrzymują 30 dni

Niewypłacalny dłużnik ma 30 dni na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości (art. 21 ust. 1 Prawa upadłościowego). Rozmowy z wierzycielami tego terminu nie przesuwają. Kto się spóźni, odpowiada za szkodę, chyba że nie ponosi winy. Ustawa wprost pozwala się uwolnić, gdy w terminie otwarto postępowanie restrukturyzacyjne albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu (art. 21 ust. 3). Liczy się więc zatwierdzenie układu, a nie samo obwieszczenie. Dlatego postępowanie warto zacząć, zanim firma stanie się niewypłacalna, albo zaraz potem. Szczegóły w artykule o terminie 30 dni.

Ugoda nie chroni członków zarządu spółki

Jeśli egzekucja przeciwko spółce z o.o. okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają za jej zobowiązania (art. 299 § 1 KSH). Uwolnią się między innymi wtedy, gdy wykażą, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o upadłość albo wydano postanowienie o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego lub o zatwierdzeniu układu (art. 299 § 2). Ugody pozasądowej na tej liście nie ma. Więcej w tekście o odpowiedzialności zarządu.

Umorzona część długu może być przychodem

Wartość umorzonych zobowiązań jest co do zasady przychodem firmy (art. 14 ust. 2 pkt 6 ustawy o PIT, art. 12 ust. 1 pkt 3 lit. a ustawy o CIT). Ustawy wyłączają z przychodów umorzenie związane z postępowaniem restrukturyzacyjnym (art. 14 ust. 3 pkt 6 ustawy o PIT, art. 12 ust. 4 pkt 8 lit. b ustawy o CIT), a postępowanie o zatwierdzenie układu jest jednym z takich postępowań (art. 2 pkt 1 Prawa restrukturyzacyjnego). Przy ugodzie z dużym umorzeniem policz więc podatek, zanim ją podpiszesz. Przykłady liczbowe znajdziesz w artykule o umorzeniu długów bez podatku.

Spłata jednych kosztem drugich

Ugoda z jednym wierzycielem, która pogarsza sytuację pozostałych, może zostać zaskarżona skargą pauliańską, jeśli spełnione są jej warunki (art. 527 Kodeksu cywilnego). Gdy później dojdzie do upadłości, syndyk sprawdzi między innymi czynności nieodpłatne lub rażąco nieekwiwalentne z ostatniego roku oraz zabezpieczenie lub zapłatę długu niewymagalnego z ostatnich sześciu miesięcy przed wnioskiem (art. 127 ust. 1 i 3 Prawa upadłościowego). Szerzej w artykule o skardze pauliańskiej.

Gdzie postępowanie o zatwierdzenie układu ma swoje granice?

Ta droga też ma ograniczenia i lepiej znać je przed startem:

Czy można połączyć obie drogi?

Tak, i często tak wygląda dobry plan. Prawo i finanse przypominają tu szachownicę: dobry ruch to taki, który przewiduje odpowiedź drugiej strony. Zaczynałem w 1995 roku w finansach, w bankowości korporacyjnej ING i w leasingu, więc znam też tok rozumowania banku, który dostaje propozycję restrukturyzacji. Dlatego proponuję zwykle tę kolejność:

  1. Spis wierzycieli i liczby. Ile wynoszą długi, kto prowadzi egzekucję, które umowy są kluczowe.
  2. Rozmowy z kluczowymi wierzycielami. Sprawdzasz, kto poprze propozycje.
  3. Decyzja. Jeśli zgadzają się wszyscy, wystarczy ugoda. Jeśli większość, a reszta blokuje, przygotowujesz układ.
  4. Obwieszczenie, gdy rośnie presja. Gdy komornik działa albo bank wypowiada umowę, ochrona od obwieszczenia daje czas na zebranie głosów.

Wcześniejsze rozmowy nie idą wtedy na marne. Wierzyciel, który zgodził się na ugodę, zwykle poprze podobne propozycje układowe, a jego głos wchodzi do wymaganej większości.

Przykład: firma transportowa z 1,2 mln zł długów

Przykład jest fikcyjny. Spółka transportowa ma 1 200 000 zł długów u siedmiu wierzycieli: bank 400 000 zł, leasingodawca 300 000 zł, dwie stacje paliw łącznie 150 000 zł, fundusz, który kupił fakturę od kontrahenta, 250 000 zł, oraz ZUS i urząd skarbowy łącznie 100 000 zł.

Bank, leasingodawca i stacje paliw zgadzają się na raty. Fundusz odmawia, a z nakazem zapłaty w ręku kieruje sprawę do komornika. Ugoda z pozostałymi nie zatrzyma komornika, a pieniądze na raty mogą zostać zajęte.

W postępowaniu o zatwierdzenie układu egzekucja funduszu zostaje zawieszona od obwieszczenia. ZUS i urząd skarbowy oceniają propozycje według testu prywatnego wierzyciela. Jeśli głosują wszyscy, a przeciw jest tylko fundusz, za układem jest sześciu z siedmiu wierzycieli z 950 000 zł, czyli około 79% sumy wierzytelności głosujących. To więcej niż wymagane dwie trzecie. Gdyby ZUS i urząd skarbowy głosowali przeciw, za układem byłoby 850 000 zł, czyli około 71%, i czterech z siedmiu wierzycieli, więc większość nadal by była. Fundusz może zgłosić zastrzeżenia i zarzucić, że w upadłości dostałby więcej, albo wnieść o uchylenie skutków obwieszczenia. Sąd zbada jego argumenty.

Co wybrać?

Ugoda wystarczy, gdy wszyscy ważni wierzyciele chcą się porozumieć, a nikt nie egzekwuje długu. Postępowanie o zatwierdzenie układu jest lepsze, gdy jeden wierzyciel może zniszczyć porozumienie z pozostałymi, gdy działa komornik albo gdy zarząd spółki musi zadbać o własne bezpieczeństwo.

Jeśli stoisz przed takim wyborem, przyślij listę wierzycieli z kwotami i informację, kto prowadzi egzekucję. Na bezpłatnej rozmowie sprawdzimy, czy wystarczy ugoda, czy lepiej przygotować układ, i ile masz czasu na decyzję.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Sama ugoda nie. Organ egzekucyjny zawiesza postępowanie na wniosek wierzyciela (art. 820 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego) albo umarza je, gdy wierzyciel tego zażąda (art. 825 pkt 1). Dlatego ugoda powinna przewidywać, który wniosek wierzyciel złoży i kiedy.

Nie. Układ jest przyjęty, gdy za nim głosuje większość głosujących wierzycieli, mających łącznie co najmniej dwie trzecie sumy wierzytelności głosujących (art. 119 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego). Po zatwierdzeniu wiąże także tych, którzy głosowali przeciw (art. 166 ust. 1).

Co do zasady umorzony dług jest przychodem (art. 14 ust. 2 pkt 6 ustawy o PIT, art. 12 ust. 1 pkt 3 lit. a ustawy o CIT). Wyłączenie obejmuje umorzenie związane z postępowaniem restrukturyzacyjnym, w tym z postępowaniem o zatwierdzenie układu.

Ugoda pozasądowa nie jest wymieniona wśród podstaw uwolnienia się z art. 299 § 2 KSH. Przepis wymienia między innymi wniosek o upadłość zgłoszony we właściwym czasie oraz postanowienie o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego lub o zatwierdzeniu układu wydane w tym samym czasie.

Długi firmy wymykają się spod kontroli?

Na pierwszej, bezpłatnej rozmowie sprawdzimy, czy wystarczy rozmowa z bankiem, czy lepszy będzie układ z wierzycielami.

Postępowanie o zatwierdzenie układuUmów konsultację
MS
mec. Mariusz Szałański

Radca prawny, licencjonowany doradca restrukturyzacyjny (nr lic. 1306), mediator przy KIDR. Ponad 23 lata doświadczenia na styku prawa i finansów. Założyciel Kancelarii Szałański i Partnerzy.

Powiązane artykuły i strony