Propozycje układowe: jak je przygotować, żeby wierzyciele zagłosowali za (przykłady)

Krótka odpowiedź: propozycje układowe to Twoja oferta dla wierzycieli: ile zapłacisz, w jakich ratach, od kiedy i z jakich pieniędzy. Ustawa pozwala odroczyć termin, rozłożyć spłatę na raty, zmniejszyć dług, zamienić wierzytelność na udziały lub akcje albo zmienić zabezpieczenie (art. 156 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego). Układ przechodzi, gdy poprze go większość głosujących wierzycieli mających łącznie co najmniej dwie trzecie sumy wierzytelności głosujących, a przy głosowaniu w grupach taka większość w każdej grupie (art. 119 ust. 1 i 2). Wierzyciel zagłosuje za, gdy zobaczy, że dostanie więcej niż w upadłości i że firma naprawdę udźwignie raty.

Wierzyciel dostaje kartę do głosowania i zadaje sobie jedno pytanie: zyskam na tym układzie czy stracę? Planu restrukturyzacyjnego często nie czyta od pierwszej do ostatniej strony. Szuka swojej linijki: ile procent, w ilu ratach, od którego miesiąca i co się stanie, jeśli firma przestanie płacić.

Przez 23 lata pracowałem w finansach, zaczynając w 1995 roku, a dziś jako radca prawny i doradca restrukturyzacyjny (licencja nr 1306) przygotowuję układy po stronie dłużnika. Ten artykuł dotyczy jednego etapu: jak zbudować propozycje, żeby przeszły głosowanie i zatwierdzenie w sądzie. Przebieg całego postępowania o zatwierdzenie układu opisałem w tekście krok po kroku, a jego porównanie z ugodą bez sądu w artykule o ugodzie z wierzycielami.

Czym są propozycje układowe?

Propozycje układowe składa dłużnik i określają one sposób restrukturyzacji jego zobowiązań (art. 155 ust. 1 i 3). Żadnemu wierzycielowi nie mogą dać więcej, niż wynosi jego wierzytelność (art. 155 ust. 4). W postępowaniu o zatwierdzenie układu ich pełna treść trafia na kartę do głosowania, z wyraźnym wskazaniem, które propozycje dotyczą danego wierzyciela (art. 213 ust. 1 pkt 8).

Propozycje opierają się na planie restrukturyzacyjnym, który jest częścią sprawozdania nadzorcy układu. Dłużnik dołącza to sprawozdanie do wniosku o zatwierdzenie układu (art. 219 ust. 2 pkt 3 i art. 220 pkt 16). Plan pokazuje, skąd firma weźmie pieniądze na raty.

Jakie mogą być propozycje układowe?

Ustawa wymienia sposoby restrukturyzacji przykładowo, a propozycje mogą łączyć kilka z nich (art. 156 ust. 1 i 2). W praktyce często spotykam połączenie rat z częściowym umorzeniem i kilkumiesięczną przerwą na start.

SposóbPrzepisKiedy ma sens
Odroczenie terminu wykonaniaart. 156 ust. 1 pkt 1Firma potrzebuje kilku miesięcy, żeby odbudować płynność, np. do sezonu albo do zapłaty od dużego klienta
Rozłożenie spłaty na ratyart. 156 ust. 1 pkt 2Firma zarabia, ale nie spłaci zaległości jednorazowo
Zmniejszenie wysokości długuart. 156 ust. 1 pkt 3Pełna spłata przekracza możliwości firmy, a w upadłości wierzyciele dostaliby niewiele
Konwersja wierzytelności na udziały lub akcjeart. 156 ust. 1 pkt 4 i ust. 5Wierzyciel woli zostać wspólnikiem niż czekać na raty. Propozycja musi wtedy określić m.in. kwotę podwyższenia kapitału i liczbę nowych udziałów lub akcji
Zmiana, zamiana lub uchylenie zabezpieczeniaart. 156 ust. 1 pkt 5Firma potrzebuje uwolnić składnik majątku, np. do sprzedaży albo nowego finansowania
Spłata z zyskuart. 157Wynik firmy jest zmienny, więc część zysku przeznacza się na spłatę
Likwidacja majątkuart. 159Sprzedaż części majątku pod kontrolą da wierzycielom więcej niż upadłość

Jeżeli plan zakłada nowy kredyt lub pożyczkę, zmianę umowy albo ustanowienie zabezpieczenia przez inną osobę, do propozycji dołącza się oświadczenie tej osoby w formie przewidzianej prawem (art. 158).

Kto głosuje i jaka większość wystarczy?

Liczą się dwa progi jednocześnie: większość liczby głosujących wierzycieli i co najmniej dwie trzecie sumy ich wierzytelności (art. 119 ust. 1). Wierzyciele, którzy nie oddali głosu, nie wchodzą do żadnej z tych liczb. Uprawnienia do głosowania i skutki układu ustala się według stanu z dnia układowego (art. 211 ust. 3), a długi powstałe później nie są objęte układem (art. 211 ust. 4). Więcej o tym terminie piszę w artykule o dniu układowym.

Przy liczeniu głosów sprawdzam zwłaszcza te osoby:

Wierzyciele głosują przez system teleinformatyczny obsługujący postępowanie sądowe, w którym nadzorca układu zamieszcza kartę do głosowania. Nadzorca może też zwołać zgromadzenie wierzycieli (art. 212 ust. 2 i 3). Na żądanie wierzyciela udziela mu informacji o sytuacji majątkowej dłużnika i możliwości wykonania układu w zakresie potrzebnym do racjonalnej decyzji (art. 216 ust. 1).

Jak liczyć głosy? Przykład

Przykład jest fikcyjny. W grupie dostawców jest dziesięciu wierzycieli z łączną kwotą 500 000 zł. Głosuje ośmiu, mających 450 000 zł. Za układem głosuje pięciu z kwotą 320 000 zł. To większość głosujących (pięciu z ośmiu) i około 71% sumy ich wierzytelności, więc grupa przyjęła układ. Gdyby ci sami pięciu wierzycieli mieli razem 280 000 zł, poparcie wyniosłoby około 62% i w tej grupie układ by przepadł, mimo przewagi liczebnej.

Jak podzielić wierzycieli na grupy?

Propozycje mogą dzielić wierzycieli na grupy obejmujące kategorie interesów. Podział musi opierać się na obiektywnych, jednoznacznych i uzasadnionych ekonomicznie lub prawnie kryteriach, dotyczących stosunków prawnych łączących wierzycieli z dłużnikiem (art. 161 ust. 1). Osobne grupy trzeba utworzyć dla pracowników, którzy zgodzili się na objęcie układem, dla dostawców produktów z własnego gospodarstwa rolnego i dla wierzycieli zabezpieczonych na majątku dłużnika (art. 161 ust. 1a).

W postępowaniu o zatwierdzenie układu sąd nie zatwierdza podziału z góry (art. 161 ust. 7). Listy wierzycieli w grupach sporządza nadzorca układu (art. 161 ust. 3), a sąd ocenia podział dopiero przy zatwierdzaniu układu.

Warunki muszą być jednakowe dla wszystkich wierzycieli w tej samej grupie, chyba że wierzyciel wyraźnie zgodzi się na gorsze (art. 162 ust. 1). Korzystniejsze warunki wolno dać wierzycielowi, który udzieli nowego finansowania, którego dostawy są konieczne do dalszej działalności albo który jest mikroprzedsiębiorcą, jeśli to konieczne do osiągnięcia celów planu i nie krzywdzi pozostałych (art. 162 ust. 2). Szerzej o mechanice grup piszę w artykule o głosowaniu w grupach.

Wierzyciele zabezpieczeni wchodzą do układu bez swojej zgody

Bank z hipoteką czy wierzyciel z zastawem rejestrowym nie mogą już zablokować objęcia ich wierzytelności układem. Art. 151 nie wymienia wierzytelności zabezpieczonych wśród tych, których układ nie obejmuje, a dawne przepisy o zgodzie zabezpieczonego wierzyciela (art. 151 ust. 2a i 3) zostały uchylone. Zgody wymaga dziś tylko objęcie układem wierzytelności ze stosunku pracy (art. 151 ust. 2).

Wierzyciele zabezpieczeni mają za to własne zasady ochrony:

Hipoteka czy zastaw na majątku osoby trzeciej, na przykład na domu wspólnika, pozostają nienaruszone, podobnie jak prawa wierzyciela wobec poręczyciela (art. 167 ust. 1). Szczegóły opisałem w artykule o wierzycielu zabezpieczonym rzeczowo.

Pracownicy tylko za zgodą

Pracownik musi zgodzić się na objęcie układem bezwarunkowo i nieodwołalnie, najpóźniej przed głosowaniem (art. 151 ust. 2), a warunki nie mogą pozbawić go minimalnego wynagrodzenia (art. 163 ust. 1). Więcej w tekście o wierzytelnościach pracowniczych.

Co wolno zaproponować ZUS i urzędowi skarbowemu?

Tu propozycje mają twarde granice. Składki i inne należności ZUS można w układzie wyłącznie rozłożyć na raty albo odroczyć (art. 160 ust. 1).

Przy podatkach decyduje pomoc publiczna. Jeżeli restrukturyzacja stanowi pomoc publiczną, wobec podatków może polegać tylko na odroczeniu terminu płatności lub rozłożeniu na raty (art. 156 ust. 3 pkt 3). Dlatego nadzorca sporządza test prywatnego wierzyciela, czyli ocenę, czy prywatny wierzyciel działający w normalnych warunkach rynkowych zaakceptowałby proponowane warunki spłaty (art. 140 ust. 1 i 2). Test porównuje zaspokojenie wierzyciela publicznoprawnego w układzie i w upadłości (art. 140 ust. 3). Sąd odmawia zatwierdzenia układu, który przewiduje pomoc publiczną niezgodnie z przepisami (art. 165 ust. 1).

Z mojej praktyki: najbezpieczniejsza propozycja dla ZUS i urzędu skarbowego to pełna kwota w ratach, z rozsądnym harmonogramem. Więcej piszę w artykule o ZUS i urzędzie skarbowym w układzie.

Firmie brakuje płynności?

Porozmawiajmy o tym, ile i komu firma jest winna. Pierwsza rozmowa jest bezpłatna.

Przykład: propozycje układowe dla spółki z 1,85 mln zł długów

Przykład jest fikcyjny. Spółka produkcyjna ma 1 850 000 zł długów objętych układem. Plan pokazuje, że po obniżeniu kosztów firma wygeneruje około 50 000 zł miesięcznie na spłatę. Test zaspokojenia w tym przykładzie wskazuje, że w upadłości wierzyciele niezabezpieczeni z kategorii drugiej dostaliby około 10%, po kilku latach.

GrupaKwotaPropozycja
1. Bank zabezpieczony hipoteką na hali (wartość hali wyższa niż dług)600 000 zł100% w 60 ratach miesięcznych z odsetkami umownymi, pierwsza rata w czwartym miesiącu, hipoteka zostaje
2. ZUS150 000 zł100% w 36 ratach miesięcznych
3. Urząd skarbowy120 000 zł100% w 36 ratach miesięcznych
4. Dostawcy, którzy dalej dostarczają surowiec400 000 zł75% w 24 ratach, pierwsza w czwartym miesiącu
5. Pozostali wierzyciele handlowi i pożyczkodawcy500 000 zł50% w 36 ratach, pierwsza w siódmym miesiącu
6. Podwykonawcy będący mikroprzedsiębiorcami80 000 zł90% w 12 ratach

Dlaczego taki układ ma szansę? Każda grupa dostaje co najmniej tyle, ile dostałaby w upadłości: bank i ZUS pełną kwotę, a wierzyciele niezabezpieczeni wyraźnie więcej niż około 10% (dla banku wymaga tego art. 161a ust. 1). W najcięższych miesiącach, od siódmego do dwunastego, raty bez odsetek wynoszą około 42 900 zł, a razem z odsetkami dla banku harmonogram mieści się w 50 000 zł miesięcznie. Bank ma w upadłości pierwszeństwo dzięki hipotece, a składki na ubezpieczenia społeczne za trzy ostatnie lata przed ogłoszeniem upadłości trafiłyby do kategorii pierwszej (art. 342 ust. 1 pkt 1 Prawa upadłościowego). Skoro bank i ZUS dostają 100%, nie zadziała przeciwko układowi reguła, według której grupa o wyższym pierwszeństwie, głosująca przeciw, musi dostać pełne zaspokojenie, jeżeli niższe grupy dostają cokolwiek (art. 119 ust. 4).

Dostawcy z grupy czwartej dostają więcej niż grupa piąta, bo bez ich surowca firma stanie. To obiektywne kryterium, łatwe do obrony.

Załóżmy, że grupa piąta głosuje przeciw. Układ może zostać przyjęty, jeśli za głosowała większość grup, w tym co najmniej jedna grupa wierzycieli zabezpieczonych albo innych wierzycieli o wyższym pierwszeństwie wskazanych w ustawie, a za układem stoją wierzyciele mający co najmniej połowę sumy wierzytelności głosujących (art. 119 ust. 3). Pięć grup z sześciu, w tym bank w grupie pierwszej, głosuje za. Jeśli głosują wszyscy wierzyciele, a w grupach 1-4 i 6 wszyscy są za, za układem stoi 1 350 000 zł z 1 850 000 zł, czyli około 73%, więc próg połowy też jest spełniony. Każdy wierzyciel z grupy piątej, który głosował przeciw, może jednak zgłosić zastrzeżenia i zarzucić, że w upadłości dostałby więcej. Tu wraca test zaspokojenia.

Kiedy sąd odmówi zatwierdzenia układu?

Przyjęcie układu przez wierzycieli to połowa drogi. Sąd odmówi zatwierdzenia, gdy:

Wierzyciel może złożyć nadzorcy układu pisemne zastrzeżenia, które nadzorca dołącza do sprawozdania dla sądu (art. 216 ust. 2). Uczestnicy postępowania mogą też zgłaszać zastrzeżenia na piśmie w sądzie (art. 164 ust. 3). Przy zarzucie naruszenia najlepszego interesu wierzycieli sąd może zlecić opinię weryfikującą test zaspokojenia (art. 164 ust. 3a). Test sporządza się według art. 10a, poza sprawami mikroprzedsiębiorców (art. 10a ust. 4). Więcej w artykułach o teście najlepszego interesu wierzycieli i o teście zaspokojenia.

Przez jakie błędy wierzyciele głosują przeciw?

Gdy wierzyciele odrzucają układ, rzadko chodzi wyłącznie o wysokość procentu. Częściej nie uwierzyli w liczby albo poczuli się potraktowani gorzej niż inni.

  1. Procent wzięty z sufitu. „Spłacimy 30%” bez porównania z upadłością nic wierzycielowi nie mówi. Pokaż, ile dostałby w upadłości i ile dostanie w układzie.
  2. Raty bez źródła pieniędzy. Harmonogram musi wynikać z prognozy w planie restrukturyzacyjnym. Jeśli suma rat przekracza to, co firma zarabia, wierzyciel to policzy.
  3. Jedna propozycja dla wszystkich. Bank z hipoteką, ZUS i drobny dostawca mają inne interesy. Przy wspólnej propozycji łatwo zrazić przynajmniej jednego z nich.
  4. Umorzenie dla ZUS. Ustawa na nie nie pozwala (art. 160 ust. 1), a taki zapis daje argument do odmowy zatwierdzenia.
  5. Zła arytmetyka głosów. Policzenie głosów osób wyłączonych z art. 116 albo pominięcie spornych wierzytelności potrafi zmienić wynik.
  6. Formalności przy kartach. Karta bez wymaganych elementów jest nieważna (art. 213 ust. 3). Głos zachowuje ważność, jeśli wniosek o zatwierdzenie układu wpłynie do sądu w ciągu czterech miesięcy od jego oddania (art. 215). Wierzycielom, którzy nie zagłosowali, informację o sposobie głosowania wysyła się co najmniej trzy tygodnie przed złożeniem wniosku (art. 219 ust. 2 pkt 2).

Jak przygotować wierzycieli do głosowania?

Prawo i finanse przypominają tu szachownicę. Dobry ruch przewiduje odpowiedź drugiej strony, zanim ona padnie. Po ponad 350 postępowaniach pracuję najchętniej w tej kolejności:

  1. Spis wierzycieli z kwotami i zabezpieczeniami. Od razu zaznaczam, kto nie ma prawa głosu i które kwoty są sporne.
  2. Liczby z planu. Ile firma może przeznaczać miesięcznie na spłatę i ile dostaliby wierzyciele w upadłości.
  3. Projekt grup i propozycji. Sprawdzam progi w każdej grupie na kilku wariantach frekwencji.
  4. Rozmowy z największymi wierzycielami przed wysłaniem kart. Bank czy główny dostawca często zgłaszają uwagi, które łatwo uwzględnić na tym etapie, a trudno po starcie głosowania.
  5. Zbieranie głosów przez nadzorcę układu (art. 212 ust. 1) z kontrolą terminów. Pilnujemy kart, pełnomocnictw i terminów z art. 215 i art. 219.

Ochronę firmy w trakcie przygotowań opisałem w poradniku o ochronie w postępowaniu o zatwierdzenie układu, a koszty w artykule o kosztach postępowania.

Od czego zacząć?

Dobre propozycje układowe powstają z liczb: listy wierzycieli, zabezpieczeń i realnej zdolności firmy do spłaty. Jeśli rozważasz układ albo masz już projekt propozycji, przyślij listę wierzycieli z kwotami i ostatnie wyniki finansowe. Na bezpłatnej pierwszej konsultacji sprawdzimy, jak podzielić wierzycieli na grupy, czy propozycje mają szansę uzyskać większość i co poprawić przed głosowaniem. Zadzwoń pod numer 573 580 873 (pon-pt 8:00-18:00). Spotykamy się w biurach w Warszawie (ul. Piękna 24/26A) i w Białymstoku (ul. Pułaskiego 33) albo online.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

To oferta dłużnika dla wierzycieli określająca sposób restrukturyzacji jego zobowiązań (art. 155 ust. 1 i 3 Prawa restrukturyzacyjnego): odroczenie, raty, zmniejszenie długu, konwersję na udziały lub akcje albo zmianę zabezpieczenia (art. 156 ust. 1). Propozycje mogą łączyć kilka sposobów.

Za układem musi głosować większość głosujących wierzycieli, mających łącznie co najmniej dwie trzecie sumy wierzytelności głosujących (art. 119 ust. 1). Przy głosowaniu w grupach taka większość jest potrzebna w każdej grupie (art. 119 ust. 2), chyba że spełnione są warunki z art. 119 ust. 3.

Nie. Wierzytelność zabezpieczona wchodzi do układu bez zgody wierzyciela, a przepisy, które takiej zgody wymagały (art. 151 ust. 2a i 3), zostały uchylone. Wierzyciel zabezpieczony głosuje w osobnej grupie i musi dostać w układzie nie mniej niż w upadłości, chyba że zgodzi się na gorsze warunki (art. 161a ust. 1).

Nie. Zobowiązania wobec ZUS z tytułu składek i inne należności ZUS można w układzie wyłącznie rozłożyć na raty albo odroczyć (art. 160 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego).

Warunki muszą być jednakowe w ramach jednej grupy, chyba że wierzyciel wyraźnie zgodzi się na gorsze (art. 162 ust. 1). Różne grupy mogą mieć różne warunki, a korzystniejsze warunki dopuszczalne są m.in. dla wierzyciela finansującego, dostawcy niezbędnego do dalszej działalności i mikroprzedsiębiorcy (art. 162 ust. 2).

Między innymi małżonek dłużnika i jego bliscy krewni, osoba uprawniona do reprezentowania spółki, spółki powiązane oraz w spółce kapitałowej wspólnik będący osobą fizyczną z udziałem ponad 25% kapitału (art. 116). Nie głosuje też poręczyciel, który nie zaspokoił wierzyciela (art. 80 ust. 3).

Gdy układ narusza prawo, gdy oczywiste jest, że nie zostanie wykonany, gdy wierzyciel głosujący przeciw zasadnie wykaże, że w upadłości albo bez układu byłby w lepszej sytuacji, oraz gdy sporne wierzytelności uprawniające do głosowania przekraczają 15% sumy wierzytelności uprawniających do głosowania (art. 165 ust. 1-3).

Głos zachowuje ważność, jeżeli wniosek dłużnika o zatwierdzenie układu wpłynie do sądu przed upływem czterech miesięcy od dnia oddania głosu (art. 215 Prawa restrukturyzacyjnego).

Długi firmy wymykają się spod kontroli?

Na pierwszej, bezpłatnej rozmowie sprawdzimy, czy wystarczy rozmowa z bankiem, czy lepszy będzie układ z wierzycielami.

Postępowanie o zatwierdzenie układuUmów konsultację
MS
mec. Mariusz Szałański

Radca prawny, licencjonowany doradca restrukturyzacyjny (nr lic. 1306), mediator przy KIDR. Ponad 23 lata doświadczenia na styku prawa i finansów. Założyciel Kancelarii Szałański i Partnerzy.

Powiązane artykuły i strony